Podwyższony cholesterol czy nieprawidłowy profil lipidowy to problemy, z którymi zmaga się coraz więcej osób. Według badań epidemiologicznych mogą dotyczyć one nawet ok. 60% Polaków w wieku 20–74 lata (W. Drygas i wsp. 2015). Dyslipidemia, czyli zaburzenia w stężeniach substancji tłuszczowych we krwi, może występować niezależnie lub towarzyszyć chorobom przewlekłym, dlatego warto zapoznać się z podstawowymi pojęciami związanymi z tą chorobą, jej konsekwencjami oraz metodami leczenia.

 

SPIS TREŚCI:

1. Dyslipidemia – gospodarka lipidowa

2. Dyslipidemia – definicja oraz przyczyny

3. Dyslipidemia – diagnostyka

4. Dyslipidemia – objawy oraz konsekwencje zdrowotne

5. Dyslipidemia – leczenie

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Dyslipidemia – gospodarka lipidowa
By zrozumieć problem dyslipidemii, najpierw należy pochylić się nad zasadami funkcjonowania gospodarki tłuszczowej w organizmie. Jedną z grup mających duże znaczenie w zarządzaniu zasobami tłuszczu są lipoproteiny, czyli cząsteczki stanowiące połączenie składników tłuszczowych oraz białkowych. Ich zadaniem jest transport tłuszczu do tkanek organizmu, gdzie mogą być magazynowane, wykorzystane jako źródło energii lub jako element budulcowy innych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania składników, takich jak hormony czy kwasy żółciowe.

 

Rodzaje lipoprotein oraz ich funkcja w organizmie (F. Mach i wsp. 2020)
– Chylomikrony – odpowiadają za transport tłuszczu spożytego z pokarmem.
– VLDL (lipoproteiny o bardzo małej gęstości) i IDL (lipoproteiny o średniej gęstości) – transportują cząsteczki tłuszczu wytwarzane w wątrobie.
– LDL (lipoproteiny o małej gęstości) – są odpowiedzialne za transport cząsteczek tłuszczu wytwarzanych w wątrobie, które używane są m.in. do syntezy hormonów płciowych, sterydów czy witaminy D w skórze.
– HDL (lipoproteiny o dużej gęstości) – ich zadaniem jest transport cząsteczek tłuszczu pobieranych z tkanek do wątroby, gdzie są wykorzystywane do tworzenia kwasów tłuszczowych.

 

Wymienione cząsteczki (z wyjątkiem chylomikronów) ze względu na niewielkie rozmiary mają możliwość przechodzenia przez ściany naczyń krwionośnych. Obecność LDL, VLDL oraz IDL w ścianach tętnic powoduje wystąpienie złożonych reakcji, w wyniku których składniki tłuszczowe się w nich odkładają. Skutkuje to zwężeniem światła (średnicy) i powstaniem tzw. blaszki miażdżycowej utrudniającej transport krwi przez naczynia krwionośne. Wraz z jej zwiększeniem może dojść do jej przerwania i całkowitego zamknięcia światła naczynia, co uniemożliwia przepływ krwi i dostarczanie organom niezbędnych składników odżywczych. Dochodzi wtedy m.in. do udaru mózgu czy zawału serca, zaś w skrajnych przypadkach – do śmierci.

 

W gospodarce lipidowej ważną rolę odgrywają także trójglicerydy, czyli związki chemiczne złożone z glicerolu i kwasów tłuszczowych. Stanowią one główny magazyn tłuszczu oraz źródło energii w organizmie.

 

2. Dyslipidemia – definicja oraz przyczyny
Dyslipidemia to stan, w którym stężenia lipidów oraz lipoprotein w osoczu nie odpowiadają prawidłowym wartościom. Ze względu na różne nieprawidłowości można wyróżnić jej następujące rodzaje:
– hipercholesterolemię, którą charakteryzuje podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego lub cholesterolu frakcji LDL,
– dyslipidemię aterogenną, cechującą się podwyższonym stężeniem trójglicerydów oraz obniżonym stężeniem cholesterolu frakcji HDL,
– hipertriglicerydemię, czyli podwyższone stężenie trójglicerydów.

 

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 (ang. International Classification of Diseases) zaburzenia lipidowe określa się kodem E78. Klasyfikacja ta wykorzystywana jest do prawidłowego dokumentowania procesu diagnozowania oraz leczenia chorób. W zaktualizowanej wersji – ICD-11 – wspomniane zaburzenia oznaczone są kodem 5C80, warto jednak wspomnieć, że nie jest ona obecnie używana w polskim systemie ochrony zdrowia.

  Fabryka Siły Sklep

Dyslipidemia może być jednostką chorobową uwarunkowaną genetycznie, jak w przypadku hipercholesterolemii rodzinnej, która jest przekazywana z pokolenia na pokolenia. Częściej jednak znaczący udział w rozwoju tego chorzenia odgrywają czynniki środowiskowe, m.in. nieprawidłowe odżywianie. Dyslipidemia może pojawić się także w przebiegu innych chorób (np. niedoczynności tarczycy, choroby Cushinga, cukrzycy typu 2 oraz związanej z nią insulinoopornością), bądź być następstwem przyjmowania niektórych leków (przede wszystkim sterydowych).

 

3. Dyslipidemia – diagnostyka
Aby zdiagnozować zaburzenia w gospodarce lipidowej, od pacjenta pobierana jest krew, w której następnie oznacza się tzw. profil lipidowy, czyli stężenia cholesterolu całkowitego (TC, ang. total cholesterol), cholesterolu frakcji HDL (HDL-C, ang. high-density lipoprotein cholesterol), cholesterolu frakcji LDL (LDL-C, ang. low-density lipoprotein cholesterol) oraz trójglicerydów (TG, ang. triglycerides). Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego prawidłowe wartości uznawane za docelowe w leczeniu osób w grupie małego ryzyka przedstawiają się następująco:
– dla stężenia cholesterolu całkowitego (TC): ≤ 4 mmol/l (≤ 155 mg/dl),
– dla stężenia trójglicerydów (TG): > 150 mg/dl (1,7 mmol/l),
– dla stężenia cholesterolu frakcji LDL (LDL-C): > 116 mg/dl (3 mmol/l) (F. Mach i wsp. 2020).

 

Jeżeli chodzi o stężenie cholesterolu frakcji HDL (HDL-C), to w przeszłości za docelowe wartości uznawano > 40 mg/dl (1 mmol/l) dla mężczyzn oraz > 48 mg/dl (1,2 mmol/l) dla kobiet; obecnie natomiast (po nowelizacji zaleceń w 2019 r.) nie określono wartości docelowych dla stężenia HDL-C. Podkreśla się jednak, że jeśli jest ono małe, wówczas zwiększa się ryzyko wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego (m.in. zawału serca) oraz zgonu u pacjentów z chorobą wieńcową (F. Mach i wsp. 2020).

 

4. Dyslipidemia – objawy oraz konsekwencje zdrowotne
Najczęściej dyslipidemia sama w sobie przebiega bezobjawowo, przez co długo może pozostawać niewykryta. Podwyższone stężenia lipidów prowadzą natomiast do rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego (takich jak miażdżyca czy choroba niedokrwienna serca), a pośrednio również nadciśnienia tętniczego. Ich konsekwencjami mogą być: zwiększona męczliwość, mniejsza odporność na wysiłek fizyczny, problemy z poruszaniem się (miażdżyca kończyn dolnych), występowanie silnych bóli brzucha (zmiany w obrębie naczyń krwionośnych jelit) czy uszkodzenie nerek. Często pojawiają się także trudno gojące się rany.

 

Do najpoważniejszych konsekwencji zalicza się zawał, czyli stan, w którym krew nie dopływa do narządu, co powoduje jego niedotlenienie i może prowadzić do martwicy – dotyczy to m.in. serca, mózgu czy jelit. Następstwem zawału może być trwałe uszkodzenie narządu, upośledzenie niektórych jego funkcji (co może wiązać się z permanentną niepełnosprawnością), zaś w skrajnych przypadkach prowadzi on do śmierci. W związku z tak dużym ryzykiem oraz brakiem wczesnych objawów nieprawidłowości, warto regularnie kontrolować wartości profilu lipidowego krwi, a w przypadku alarmującego wyniku – niezwłocznie skontaktować się z lekarzem w celu ustalenie odpowiednich metod leczenia.

 

5. Dyslipidemia – leczenie
Podobnie jak wiele innych chorób dyslipidemię można leczyć zarówno farmakologicznie, jak i poprzez modyfikację stylu życia. Rodzaj i zakres stosowanej terapii ustalane są indywidualnie przez lekarza; w części przypadków zmiana dotychczasowych nawyków pozwala na osiągnięcie pożądanych efektów, zaś rozwiązania farmakologiczne wykorzystywane są w drugiej kolejności.

 

Wśród leków stosowanych w dyslipidemii wymienia się m.in.:
– grupę statyn hamujących proces wytwarzania cholesterolu w wątrobie,
– inhbitory wchłaniania cholesterolu, które ograniczają ilość cholesterolu wychwytywanego z pożywienia w jelitach, wskutek czego składnik jest wydalany,
– leki wiążące kwasy żółciowe – łączą się one z kwasami żółciowymi i zmniejszają ilość żółci krążącej we krwi, co powoduje jej zwiększoną produkcję z cholesterolu już dostępnego w organizmie,
– inhibitory konwertazy proproteinowej subtylizyny/keksyny typu 9 (PCSK9), czyli leki składające się z przeciwciał skierowanych przeciwko białku (PCSK9), który powoduje wzrost stężenia cholesterolu frakcji LDL we krwi – zastosowanie leku obniża to stężenie.

 

Wykazano także pozytywny wpływ modyfikacji stylu życia na wielu płaszczyznach (F. Mach i wsp. 2020). Stosowanie diety bogatej w owoce, warzywa, nasiona roślin strączkowych oraz nabiał zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych spowodowanych nieprawidłowościami. Zaleca się rezygnację z mięs czerwonego i przetworzonego (szynki, parówki, wyroby garmażeryjne) oraz z produktów bogatych w tłuszcze nasycone i kwasy tłuszczowe nienasycone o konfiguracji trans, węglowodany rafinowane (wytworzone z oczyszczonych produktów zbożowych) czy sól. Polecanymi modelami żywienia są diety śródziemnomorska oraz DASH. W przypadku osób z nadwagą warto zadbać o redukcję masy ciała – pozytywny wpływ obserwuje się już przy utracie 5–10% wyjściowej masy.

 

Kolejnym czynnikiem korzystnie oddziałującym na parametry profilu lipidowego jest umiarkowanie intensywna aktywność fizyczna (dostosowana do możliwości pacjenta) przez co najmniej 30 minut dziennie. Zdecydowanie pozytywny wpływ odnotowano po zaprzestaniu palenia tytoniu. Wspomina się także o korzyściach płynących ze stosowania niektórych suplementów diety oraz żywności funkcjonalnej; dotyczy to m.in. pochodzących z roślin fitosteroli, które często dodawane są do tłuszczów roślinnych stosowanych jako alternatywa masła (F. Mach i wsp. 2020).

 


Bibliografia
Catapano A.L. et al., Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, „Kardiologia Polska” 2016, 74(11), 1234–1318.
Drygas W. et al., Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności – WOBASZ, Epidemiologia i prewencja chorób układu krążenia, pod red. Kopcia G. et al., Kraków 2015, 41–56.
Gajewski P., Interna Szczeklika – mały podręcznik 2016/2017, Kraków 2016, 140–144.
Kliniczny zarys chorób wewnętrznych. Podręcznik dla studentów dietetyki, pod red. Cymerysa M. et al., Poznań 2013, 214.
Mach F. et al., Wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach: jak dzięki leczeniu zaburzeń lipidowych obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe (2019), „Zeszyty Edukacyjne. Kardiologia Polska” 2020, 3, 23–49.