Endometrioza jest najczęstszą chorobą ginekologiczną dotykającą ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym i aż 50% kobiet ze zdiagnozowaną niepłodnością. W Polsce schorzenie dotyka ok. miliona kobiet. Endometrioza znacząco wpływa na jakość życia i codzienne funkcjonowanie. Pierwsze przypadki zostały opisane już ponad sto lat temu, jednak do tej pory mimo licznych badań nie ma jednoznacznej odpowiedzi, co jest przyczyną występowania endometriozy. Wiadomo jednak, jakie składniki diety wpływają na spowolnienie rozwoju choroby i złagodzenie jej objawów.

 

SPIS TREŚCI:
1. Czym jest endometrioza – definicja, objawy, diagnostyka

2. Czynniki żywieniowe zmniejszające ryzyko endometriozy

3. Dieta w endometriozie

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Czym jest endometrioza – definicja, objawy, diagnostyka

Endometrioza jest chorobą ginekologiczną, autoimmunologiczną polegającą na nieprawidłowym rozroście błony śluzowej wyściełającej macicę. Endometrium jest tkanką, która powinna wyściełać tylko macicę, ale w wyniku nieprawidłowości pojawia się także w jajowodach, jajnikach, otrzewnej, pęcherzu moczowym czy jelitach.

 

Definicję endometriozy wprowadził w 1921 r. J.A. Sampson. Według niego endometrioza wewnątrz jamy brzusznej powstaje w wyniku przemieszczania się cząstek błony śluzowej macicy w trakcie miesiączki. Cząstki te powinny być usunięte przez układ odpornościowy, ale tak się nie dzieje, może to doprowadzić do stanów zapalnych narządów.

 

Objawy występujące przy endometriozie:

– nasilenie bólu w obrębie miednicy mniejszej w trakcie miesiączki, a także w ciągu całego cyklu,

– obfite krwawienia w trakcie menstruacji,

– ból podczas współżycia seksualnego (dyspareunia),

– nasilony ból podczas aktywności fizycznej,

– biegunki,

– nudności,

– wzdęcia,

– bolesne oddawanie moczu i kału,

– przewlekłe zmęczenie,

– problemy z płodnością.

 

Występujące objawy wpływają negatywnie na samopoczucie, nastrój, jakość życia i codzienne funkcjonowanie. Badania wykazały, że u kobiet z endometriozą częściej występują objawy depresji, lęku i stresu emocjonalnego. Czas od wystąpienia objawów do prawidłowej diagnozy to średnio 7 lat. U 20% kobiet endometrioza jest bezobjawowa (L. Culley i wsp. 2013).

 

Osoby najbardziej narażone na endometriozę to:

– kobiety w wieku rozrodczym – najczęściej między 25 a 34 rokiem życia,

– kobiety, u których występują krótsze cykle miesiączkowe,

– dziewczynki, u których wystąpiła wczesna pierwsza miesiączka (przed 11 rokiem życia),

– kobiety, u których wystąpiła późna menopauza,

– kobiety szczupłe – zarówno aktualnie, jak i z niską masą urodzeniową.

 

Na rozwój endometriozy mają wpływ współistniejące czynniki genetyczne, środowiskowe, hormonalne i immunologiczne. Występowanie endometriozy jest uwarunkowane genetycznie, dlatego często występuje w rodzinie. W przypadku rodzeństwa prawdopodobieństwo jej wystąpienia zwiększa się pięciokrotnie w porównaniu z osobami, które nie są ze sobą spokrewnione (H. Stefansson i wsp. 2002).

 

Czynniki środowiskowe, które wpływają na rozwój endometriozy, to ksenoestrogeny, herbicydy, pestycydy, bisfenol A, detergenty i dioksyny (M.A. Martínez-Zamora i wsp. 2015). Hormony, które w głównej mierze odpowiadają za postęp choroby, to estrogen i leptyna (A. Ji-Hie i wsp. 2015). Układ immunologiczny w odpowiedzi na powstawanie endometrium poza macicą produkuje zwiększone ilości interleukin (IL-6, IL-8, IL-25) –czynników prozapalnych. Powoduje to powstanie przewlekłego stanu zapalnego w organizmie (V. Kocbek i wsp. 2015; N. Slabe i wsp. 2013).

 

Diagnostyka endometriozy odbywa się na podstawie:

– wywiadu lekarskiego (zebranie dokładnych informacji o występujących objawach i ich ocena),

– dodatniego wywiadu rodzinnego (zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia, jeśli w rodzinie stwierdzono przypadek endometriozy),

– badania jamy brzusznej, miednicy,

– badania ultrasonograficznego przezpochwowego (USG),

– rezonansu magnetycznego (MRI),

– laparoskopii i badania pobranego wycinka.

 

W przypadku endometriozy wykorzystuje się głównie leczenie chirurgiczne i zindywidualizowane terapie hormonalne.

 

2. Produkty żywieniowe zmniejszające ryzyko endometriozy

Produkty żywieniowe zmniejszające ryzyko wystąpienia endometriozy to:

– warzywa (źródło antyoksydantów),

– owoce (źródło antyoksydantów), Fabryka Siły Sklep

– produkty mleczne (źródło wapnia i witaminy D3),

– oleje rybne (źródło kwasów wielonienasyconych),

– błonnik pokarmowy,

– kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3.

 

Produkty żywieniowe zwiększające ryzyko wystąpienia endometriozy to:

– produkty wysokotłuszczowe,

– kwasy tłuszczowe nasycone,

– tłuszcze trans,

– alkohol.

 

3. Dieta w endometriozie

Odpowiednio zbilansowana dieta pod względem zawartości składników odżywczych i dobrana do zapotrzebowania energetycznego organizmu jest istotnym elementem terapii endometriozy. Najbardziej wskazana jest urozmaicona dieta bazująca na produktach o działaniu przeciwzapalnym.

 

Dieta wysokotłuszczowa może nasilać objawy związane z endometriozą, dlatego nie jest zalecana w przeciwieństwie do diety wysokobłonnikowej, która korzystnie oddziałuje na metabolizm hormonów steroidowych, zmniejsza ryzyko wystąpienia endometriozy, a także wpływa na jej łagodniejszy przebieg.

 

Tłuszcze trans i olej palmowy zwiększają ryzyko wystąpienia endometriozy, dlatego warto unikać w codziennej diecie produktów będących ich źródłem. Głównie są to produkty przetworzone, np. utwardzone margaryny, przetwory cukiernicze – ciasta, ciastka, pączki, słone przekąski – krakersy, chipsy, paluszki, produkty typu fast food, zupy w proszku.

 

Należy ograniczyć spożycie produktów zawierających kwas arachidonowy, gdyż wykazuje on działanie prozapalne. Kwas arachidonowy znajduje się m.in. w smalcu, wątrobie, żółtku jaja, mięsie wieprzowym, wołowym i drobiowym.

 

Istotny jest także stosunek kwasów omega-6 do omega-3, który powinien wynosić 2 : 1. Niekorzystny stosunek kwasów tłuszczowych mają oleje kukurydziany, słonecznikowy i sojowy.

 

Badanie przeprowadzone we Włoszech na grupie 500 kobiet wykazało, że zwiększone ryzyko wystąpienia endometriozy było powiązane ze zwiększonym spożyciem czerwonego mięsa – wieprzowego i wołowego. Zmniejszenie spożycia czerwonego mięsa do 3 porcji w tygodniu oraz zwiększenie ilości warzyw i owoców w diecie wpłynęły na zmniejszenie ryzyka wystąpienia endometriozy o 70% (F. Parazzini i wsp. 2004).

 

Warto zwiększyć konsumpcję warzyw i owoców, które będą źródłem błonnika pokarmowego, witamin, składników mineralnych i antyoksydantów. Działanie przeciwutleniające mają witaminy C, E, A, karotenoidy i flawonoidy w owocach i warzywach o intensywnym zabarwieniu. Przeciwutleniacze zawarte są w owocach jagodowych, czerwonej fasoli, czerwonej i zielonej soczewicy, kapuście, bakłażanie, pietruszce, karczochach, morelach i czerwonej papryce.

 

Należy dbać o wątrobę, czyli narząd pozbywający się substancji toksycznych z organizmu. Dieta bogata w rośliny krzyżowe – kapustę, brokuły i brukselkę, może poprawiać aktywność enzymów detoksykujących. Przyprawą o działaniu antyoksydacyjnym jest np. cynamon – warto włączyć go do swojego jadłospisu jako dodatek do dań.

 

Wprowadzenie do diety odpowiednich ilości dobrej jakości źródeł kwasów omega-3 lub ich suplementacja wpływają na zmniejszenie stanu zapalnego towarzyszącego endometriozie i mają istotne znaczenie w profilaktyce. Dobrymi źródłami kwasów omega-3 są oleje lniany, z orzechów włoskich, konopny, rzepakowy, tłuste ryby morskie (makrela, tuńczyk, łosoś, pstrąg) i algi morskie.

 

Istotne jest także dbanie o mikrobiom jelitowy u osób z endometriozą. Badania wykazały, że u ssaków z endometriozą występowały zaburzenia równowagi mikrobioty polegające na zmniejszeniu liczby bakterii z rodzaju Lactobacillus, a zwiększeniu bakterii Gram-ujemnych (M.T. Bailey, C. Christopher 2002).

 

Badanie przeprowadzone przez włoskich naukowców wykazało, że po 12 miesiącach stosowania diety bezglutenowej u większości kobiet (75%) zmniejszyły się dolegliwości bólowe w obrębie miednicy związane z endometriozą. Ważne jest też, że żadna z osób biorących udział w badaniu nie zgłosiła nasilenia objawów po wprowadzeniu żywienia bezglutenowego. Dodatkowo u wszystkich osób nastąpiła poprawa jakości życia – funkcjonowania fizycznego, psychicznego i postrzegania swojego stanu zdrowia. Możliwe jednak, że pacjentki, u których wystąpiła poprawa zdrowia po wykluczeniu glutenu, były nadwrażliwe na gluten lub miały alergię na ten składnik. Wymagane są dalsze badania w tym kierunku, by to potwierdzić (M. Marziali i wsp. 2012).

 

Najważniejsze zasady diety w endometriozie

– Ograniczyć spożycie produktów przetworzonych, dań gotowych (spożywanie takich produktów nasila stan zapalny w organizmie i rozregulowuje gospodarkę hormonalną).

 

– Ograniczyć spożycie czerwonego mięsa i jego przetworów (najlepiej wyeliminować całkowicie, ale ograniczenie też będzie korzystne).

 

– Ograniczyć spożycie cukru (również tego zawartego w napojach i słodyczach).

 

– Ograniczyć spożycie zbóż glutenowych (warto włączyć naturalne zboża bezglutenowe –  grykę, proso, ryż, amarantus, komosę).

 

– Zwiększyć spożycie warzyw (zwłaszcza czerwonej papryki, cebuli, czosnku, pora, czerwonej cebuli – są to źródła kwercetyny – substancji o działaniu przeciwzapalnym).

 

– Zwiększyć spożycie roślin strączkowych (zwłaszcza czerwonej i zielonej soczewicy, czerwonej fasoli), ale nie spożywać nadmiernej ilości soi i jej przetworów (zawiera ona naturalne fitoestrogeny, które mogą nasilać dolegliwości związane z endometriozą). Warto jednak pamiętać, że taka reakcja jest możliwa po regularnym przyjmowaniu bardzo dużych ilości soi.

 

– Zwiększyć spożycie owoców (zwłaszcza truskawki, jeżyny, maliny, aronie, czarne porzeczki, wiśnie, morele).

 

– Zwiększyć spożycie produktów dostarczających kwasy omega-3 (np. oleje lniany, konopny, z wiesiołka, orzechy włoskie, nasiona chia, siemię lniane, awokado, łosoś, śledź).

 

Istotne może być także włączenie suplementacji witaminą D3 i N-acetylocysteiną, by zahamować rozwój endometriozy (M. Miyashita i wsp. 2016; M.G. Porpora i wsp. 2013). Ważne, by taką suplementację skonsultować najpierw z lekarzem i dietetykiem, a także wykonać odpowiednie badania.

 

Gdy występują nadwaga lub otyłość, zalecane jest unormowanie masy ciała i zredukowanie ilości tkanki tłuszczowej, gdyż wpływa to korzystnie na gospodarkę hormonalną. Dodatkowo warto uprawiać aktywność fizyczną, która poprawia samopoczucie, funkcjonowanie układu odpornościowego oraz wpływa na perystaltykę jelit.

 

Ograniczenie spożycia czerwonego mięsa i tłuszczów trans, stosowanie urozmaiconej diety bogatej w rośliny strączkowe, warzywa, owoce i produkty będące źródłem kwasów omega-3  mogą wpływać na zmniejszenie ryzyka wystąpienia endometriozy i łagodzić jej objawy.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia

Bailey M.T., Christopher C., Endometriosis is associated with an altered profile of intestinal microflora in female rhesus monkeys, „Human Reproduction” 2002, 17, 1704–1708.

Culley L. et al., The social and psychological impact of endometriosis on women’s lives: A critical narrative review, „Human Reproduction” 2013, 19, 625–639.

Gier D., Leczenie żywieniowe w endometriozie, Nowe trendy w dietetyce, pod red. Krzystyniaka K.L., Klonowskiej J., Warszawa 2019, 33–38.

Hediger M.L. et al., Association of endometriosis with body size and figure, „Fertility and Sterility” 2005, 84, 1366–1374.

Hunt G. et al., Endometriosis: An update on diagnosis and medical managment, „Clinical Articles” 2021, 63, 4.

Ji-Hie A. et al., Leptin promotes human endometriotic cell migration and invasion by up-regulating MMP-2 through the JAK2/STAT3 signaling pathway, „Molecular Human Reproduction” 2015, 21(10), 792–802.

Kocbek V. et al., Panels of cytokines and other secretory proteins as potential biomarkers of ovarian endometriosis, „The Journal of Molecular Diagnostics” 2015, 17, 325–334.

Maksym R., Baranowski W., Etiopatogeneza endometriozy – geny czy środowisko, „Monografie po Dyplomie” 2020, 1.

Martínez-Zamora M.A. et al., Increased levels of dioxin-like substances in adipose tissue in patients with deep infiltrating endometriosis, „Human Reproduction” 2015, 30, 1059–1068.

Marziali M. et al., Gluten-free diet: a new strategy for management of painful endometriosis related symptoms?, „Minerva Chirurgica” 2012, 67(6), 499–504.

Miyashita M. et al., Effects of 1,25 dihydroxy vitamin D3 on Endometriosis, „The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism” 2016, 101(6), 2371–2379.

Parazzini F. et al., Selected food intake and risk of endometriosis, „Human Reproduction” 2004, 1(8), 1755–1759.

Porpora M.G. et al., A Promise in the Treatment of Endometriosis: An Observational Kohort study on Overian Endometrioma Reduction by N-Acetylcysteine, „Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine” 2013, 7.

Slabe N. et al., Cytotoxic T-Cells in Peripheral Blood in Women with Endometriosis, „Geburtshilfe Frauenheilkd” 2013, 73, 1042–1048.

Stefansson H. et al., Genetic factors contribute to the risk of developing endometriosis, „Human Reproduction” 2002, 17(3), 555–559.

Wyderka M. et al., Endometrioza a jakość życia, „Pielęgniarstwo Polskie” 2011, 4(42), 199–206.