Choroba refluksowa jest niezwykle powszechną jednostką, w której dieta i styl życia odgrywają znaczącą rolę. Istnieje jednak wiele sprzecznych informacji na temat tego, które produkty zwiększają jej nasilenie – warto więc bliżej przyjrzeć się najnowszym doniesieniom naukowym.

 

SPIS TREŚCI:
1. Choroba refluksowa – ogólne wiadomości
2. Żywieniowe czynniki ryzyka
3. Jak skomponować dietę w chorobie refluksowej?
4. Podsumowanie

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Choroba refluksowa – ogólne wiadomości
Choroba refluksowa przełyku to jedna z najpowszechniejszych dolegliwości układu trawiennego na całym świecie. Na jej występowanie skarży się 13% światowej populacji (S. Yuan, S.C Larsson 2022). W Polsce diagnozowana jest natomiast u 36% pacjentów zgłaszających się do gastroenterologa (M. Jarosz, A. Taraszewska 2014). Towarzyszą jej epizody cofania się treści żołądkowej do przełyku, a w niektórych przypadkach również do jamy ustnej. Ze względu na dużą zawartość kwasu żołądkowego powoduje piekący ból w okolicy klatki piersiowej oraz nieprzyjemny posmak w ustach, co potocznie nazywane jest zgagą.

 

Refluks żołądkowo-przełykowy może mieć charakter fizjologiczny, np. podczas ciąży, kiedy to płód naciska na żołądek kobiety i tym samym wywołuje cofanie się treści pokarmowej – po porodzie dolegliwości naturalnie ustępują. Problem stanowią natomiast stale nawracające epizody cofania się treści pokarmowej, które powodują dyskomfort i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Zignorowany i nieleczony refluks może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak zaburzenia połykania czy nowotwór przełyku. Do głównych czynników ryzyka zaliczyć można: nieprawidłowości anatomiczne i histologiczne (np. zwężenie przełyku), płeć oraz czynniki środowiskowe – m.in. stres, palenie papierosów czy nieprawidłową dietę.

 

Symptomy choroby refluksowej:
– uczucie pieczenia w klatce piersiowej,
– chrypka,
– problemy z połykaniem (dysfagia),
– ból gardła,
– ciągłe infekcje górnych dróg oddechowych,
– trudności w oddychaniu,
– kaszel.

 

Leczenie refluksu zwykle polega na farmakoterapii inhibitorami pompy protonowej (np. omeprazolem, pantoprazolem, lanzoprazolem czy esomeprazolem) blokującymi wydzielanie kwasu żołądkowego.

 

2. Żywieniowe czynniki ryzyka
Jako że choroba refluksowa związana jest ściśle z funkcjonowaniem układu pokarmowego, to dieta oraz zwyczaje żywieniowe mogą wpływać na zwiększenie liczby epizodów oraz dolegliwości bólowych. Do najczęstszych czynników ryzyka zwykle zalicza się spożywanie posiłków ostrych, smażonych czy z dodatkiem octu, jednak nie są to jedyne dania, które mogą nasilać objawy.

 

Jak pokazują badania, duża liczba przekąsek pomiędzy posiłkami jest dodatnio skorelowana z wystąpieniem refluksu żołądkowo-przełykowego (E. Fiorentino 2019). Jeśli tuż po obfitych daniach przyjmowany jest kolejny pokarm, wówczas żołądek staje się przepełniony, a jego opróżnianie jest opóźnione, przez co rośnie ryzyko cofania się treści pokarmowej. Ponadto po każdym spożytym posiłku kwas żołądkowy jest ponownie wydzielany, co może zwiększać liczbę epizodów refluksowych oraz uniemożliwiać oczyszczenie błony wyścielającej przełyk, a to natomiast – powodować jej podrażnienie.

  Fabryka Siły Sklep

Napoje zawierające kofeinę również mogą nasilać objawy choroby refluksowej oraz zwiększać dolegliwości bólowe (R.S. Mehta i wsp. 2021). Takie produkty jak kawa, mocna herbata czy napoje energetyczne pite w nadmiernych ilościach będą wzmagały wydzielanie kwasu żołądkowego przy jednoczesnym zmniejszeniu produkowania warstwy ochronnej w żołądku.

 

Wiele mówi się także o wpływie diety na chorobę refluksową, zwłaszcza w przypadku nowoczesnego modelu żywieniowego skupionego głównie na produktach przetworzonych, bogatych w nasycone tłuszcze, cukry proste oraz sól. W dodatku żywność tego typu zwykle cechuje się wysoką kalorycznością, co negatywnie wpływa na masę ciała. Jak się okazuje, nadwaga i otyłość są jednymi z czynników ryzyka choroby refluksowej – mogą zwiększyć jej wystąpienie nawet o 115% (S. Yuan, S.C Larsson 2022). Redukcja masy ciała pozwala zatem zminimalizować ucisk na żołądek poprzez zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej z okolic brzucha, co pomaga w zahamowaniu dolegliwości (E. Ness-Jensen i wsp. 2013).

 

Częstotliwość spożywania pokarmu także wpływa na pojawienie się epizodów refluksowych. Jak pokazują badania, najgorszym możliwym stylem żywienia w przypadku choroby refluksowej jest ograniczenie spożywania posiłków do jednego lub dwóch dziennie (M. Jarosz, A. Taraszewska 2014). Rezygnowanie z obiadu i kolacji na rzecz jednego obfitego dania pod koniec dnia jest rozwiązaniem nieodpowiednim, ponieważ duża ilość pokarmu opóźnia opróżnianie żołądka i może powodować cofanie się treści do przełyku.

 

Występowanie choroby refluksowej najczęściej nasilają:
– artykuły spożywcze o dużej zawartości tłuszczu (szczególnie nasyconego i form trans) – masło, smalec, tłuste mięsa, słodycze, żywność wysokoprzetworzona,
– dania smażone,
– dania pikantne – zwłaszcza z dodatkiem chilli,
– mięta i produkty ją zawierające – gumy do żucia, miętowe słodycze, herbatki ziołowe,
– żywność o wysokiej kwasowości – z dodatkiem octu czy dużej ilości soli, cytrusy, pomidory,
– czekolada i produkty czekoladowe (M. Jarosz, A. Taraszewska 2014).

 

3. Jak skomponować dietę w chorobie refluksowej?
Każda osoba cierpiąca z powodu choroby refluksowej odznacza się odmienną wrażliwością na pokarmy, dlatego stworzenie jednego uniwersalnego modelu żywieniowego jest niemożliwe. Jak pokazują badania, istnieje duży związek między dietą a cofaniem się treści pokarmowej (M. Jarosz, A. Taraszewska 2014). Warto jednak pamiętać, że eliminowanie produktów z menu pacjenta powinno odbywać się zgodnie z jego indywidualnymi potrzebami oraz preferencjami.

 

Dieta, której zadaniem jest ochrona żołądka i przełyku, to przede wszystkim lekka modyfikacja tradycyjnego, zdrowego modelu żywieniowego – jej podstawę powinny stanowić warzywa i owoce w formie tolerowanej przez układ pokarmowy. Choć bardzo często odradza się spożywanie produktów pełnoziarnistych ze względu na ich możliwy drażniący wpływ, to badania nie potwierdziły słuszności ich eliminacji z diety. Naukowcy sugerują, że żywność bogata w błonnik może być wręcz pomocna ze względu na częściowe zaabsorbowanie nadmiernie wydzielanego kwasu żołądkowego (C. Newberry, K. Lynch 2019). Negatywny wpływ ma natomiast spożywanie dużej ilości cukrów prostych oraz produktów bogatych w skrobię, takich jak zielone banany czy ziemniaki.

 

Dobrym rozwiązaniem wydaje się stosowanie diety zmniejszającej wydzielanie kwasu żołądkowego, tzn. takiej, która eliminuje produkty bogate w cukry proste, przetworzone, ostre, kwaśne oraz smażone. Bazuje ona natomiast na pokarmach delikatnych, z umiarkowaną ilością błonnika – głównie lekkostrawnych owocach i warzywach poddanych obróbce termicznej, węglowodanach skrobiowych, drobiu i chudych rybach. Jak podają badania, aż 95% osób przechodzących na ten model żywieniowy odczuwa poprawę zdrowia (J.A. Koufman 2011). Należy jednak zaznaczyć, że dieta w chorobie refluksowej powinna mieć charakter bardzo indywidualny. Produkty „bezpieczne” u niektórych osób wciąż mogą powodować nasilenie objawów. Dobrym rozwiązaniem może być zatem prowadzenie dzienniczka żywieniowego – ułatwi on zaobserwowanie, jaka żywność wpływa negatywnie na samopoczucie.

 

Niezwykle istotna jest też odpowiednia podaż płynów, zwłaszcza wody. Pomaga ona oczyszczać przełyk z soku żołądkowego, dzięki czemu zmniejsza ryzyko jego uszkodzenia. Najlepiej wypijać co najmniej 2 l napojów dziennie, jednak wśród nich nie powinny pojawiać się produkty bogate w kofeinę oraz zawierające duże ilości cukrów prostych. Ostatnie badania wskazują też, że zbyt niskie spożycie mleka (mniej niż szklanka dziennie) koreluje ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia objawów choroby refluksowej (M. Zhang i wsp. 2021). Wynikać to może z obecności wapnia, który związany jest z prawidłowym funkcjonowaniem mięśni, w tym zwieracza przełyku. Należy jednak pamiętać, że wysokotłuszczowe napoje mleczne mogą nasilać refluks, dlatego w tym wypadku lepiej jest wybierać produkty o niskiej zawartości tłuszczu.

 

Białka również mają działanie wzmacniające zwieracz przełyku. Z tego też powodu ich źródła powinny pojawiać się w diecie i stanowić 20% dziennego zapotrzebowania. Najlepszym wyborem będą: chudy drób, ryby, nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu, jaja i gotowane strączki.

 

W świetle obecnych dowodów naukowych istotne wydaje się także regularne spożywanie posiłków o niezbyt dużej objętości. Nie poleca się zjadania obfitych, ciężkostrawnych kolacji przed snem. Jak pokazują badania przeprowadzone w Albanii, wprowadzenie zasad diety śródziemnomorskiej (opartej na produktach roślinnych z niewielkim udziałem produktów przetworzonych) może zmniejszać objawy choroby refluksowej (C. Newberry, K. Lynch 2019). Choć pojawiają się także przesłanki o skuteczności diety low FODMAP, to najnowsze badania ich nie potwierdzają. Taki model żywieniowy może natomiast prowadzić do niedoborów pokarmowych ze względu na wysoką liczbę eliminowanych składników (P. Rivière i wsp. 2021).

 

4. Podsumowanie
W chorobie refluksowej oprócz właściwego leczenia farmakologicznego niezwykle dużą rolę odgrywa prawidłowy styl życia. Już niewielkie zmiany w diecie – takie jak ograniczenie produktów ostrych, kwaśnych czy ciężkostrawnych oraz regularne, małe posiłki – mogą znacznie poprawić komfort życia. Korzystny wpływ będą miały także odpowiedni wypoczynek i aktywność fizyczna.

 

Znaczenie ma nie tylko liczba przespanych godzin, ale także odpowiednia pozycja podczas snu – warto ułożyć się tak, by jama ustna była wyżej niż żołądek. Zmniejszy to nieprzyjemne dolegliwości, m.in. kaszel i podrażnienia przełyku. Aktywność fizyczna natomiast nie powinna być uprawiana tuż po jedzeniu, ponieważ może nasilać cofanie się kwaśnej treści pokarmowej do jamy ustnej.

 

Zmiany w sposobie życia należy jednak dopasować do własnych potrzeb oraz preferencji, gdyż każdy organizm jest inny.

 


Bibliografia
Fiorentino E., The consumption of snacks and soft drinks between meals may contribute to the development and to persistence of gastro-esophageal reflux disease, „Medical Hypotheses” 2019, 125, 84–88.
Jarosz M., Taraszewska A., Risk factors for gastroesophageal reflux disease – the role of diet, „Przegląd Gastroenterologiczny” 2014, 9(5), 297–301.
Koufman J.A., Low-Acid Diet for Recalcitrant Laryngopharyngeal Reflux: Therapeutic Benefits and Their Implications, „Annals of Otology, Rhinology & Laryngology” 2011, 120(5), 281–287.
Mehta R.S. et al., Association of Diet and Lifestyle With the Risk of Gastroesophageal Reflux Disease Symptoms in US Women, „JAMA International Medicine” 2021, 181(4), 552–554.
Ness-Jensen E. et al., Weight Loss and Reduction in Gastroesophageal Reflux. A Prospective Population-Based Cohort Study: The HUNT Study, „American Journal of Gastroenterology” 2013, 108(3), 376–382.
Newberry C., Lynch K., The role of diet in the development and management of gastroesophageal reflux disease: why we feel the burn, „Journal of Thoracic Disease” 2019, 11(suppl 12), 1594–1601.
Rivière P. et al., Low FODMAPs diet or usual dietary advice for the treatment of refractory gastroesophageal reflux disease: An open-labeled randomized trial, „Neurogastroenterology & Motility” 2021, 33(9), epub.
Yuan S., Larsson S.C., Adiposity, diabetes, lifestyle factors and risk of gastroesophageal reflux disease: a Mendelian randomization study, „European Journal of Epidemiology” 2022, epub.
Zhang M. et al., Dietary and Lifestyle Factors Related to Gastroesophageal Reflux Disease: A Systematic Review, „Therapeutic and Clinical Risk Management” 2021, 17, 305–323.