Lipoproteina (a) – nowe wyzwanie w diagnostyce chorób sercowo-naczyniowych
W ostatnich latach lipoproteina (a) zyskała na znaczeniu w kontekście badań nad zdrowiem sercowo-naczyniowym. Przez długi czas to podwyższony poziom cholesterolu i trójglicerydów uchodził za główny czynnik ryzyka w zaburzeniach kardiometabolicznych, jednak najnowsze badania dowodzą, że wysokie stężenie Lp(a) stanowi niezależne, a przy tym niemodyfikowalne zagrożenie (M.B. Boffa, M.L. Koschinsky 2024). Świadomość tej zależności skłania do poszerzenia perspektywy diagnostycznej tak, aby obejmowała nie tylko czynniki środowiskowe, jak dieta czy styl życia, ale również genetyczne uwarunkowania pacjenta.
SPIS TREŚCI:
2. Kiedy zbadać stężenie lipoproteiny (a)
3. Jak obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe przy wysokim stężeniu Lp(a)
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.
1. Czym jest lipoproteina (a)
Lipoproteina (a) jest złożoną cząsteczką składającą się z rdzenia lipidowego podobnego do lipoproteiny LDL, połączonego kowalencyjnie z charakterystycznym białkiem – apolipoproteiną (a). Synteza Lp(a) odbywa się głównie w wątrobie. Odgrywa ona istotną rolę w transporcie cholesterolu i lipidów, ale jej podwyższone stężenie (powyżej 50 mg/dl) jest silnie powiązane ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.
Poziom Lp(a) we krwi w ok. 90% warunkowany jest czynnikami genetycznymi i jest względnie stały przez całe życie. Spośród pozagenetycznych czynników wpływających na stężenie Lp(a) szczególnie istotne są zmiany hormonalne, m.in. te występujące w okresie menopauzy, ciąży czy przy zaburzeniach funkcji tarczycy. Ponadto choroby nerek, zwłaszcza zespół nerczycowy, mogą znacząco podnosić poziom tej lipoproteiny (B. Sosnowska i wsp. 2024).
2. Kiedy zbadać stężenie lipoproteiny (a)
Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego badanie stężenia Lp(a) powinno być wykonane przynajmniej raz w życiu u każdego dorosłego człowieka.
Wskazane jest również jego przeprowadzenie u osób młodszych, zwłaszcza przy obciążeniu rodzinnym lub w sytuacjach klinicznych takich jak przedwczesne wystąpienie choroby sercowo-naczyniowej, nieskuteczne leczenie statynami, graniczne ryzyko sercowo-naczyniowe czy rodzinna hipercholesterolemia. Szczególną uwagę należy zwrócić również na kobiety w ciąży z powtarzającymi się poronieniami lub ograniczonym wzrostem płodu.
W przypadku wyników mieszczących się w tzw. „szarej strefie” (30–50 mg/dl) rekomenduje się powtórny pomiar w celu bardziej precyzyjnego określenia poziomu ryzyka. Dodatkowo badanie powinno być powtórzone u pacjentów z chorobami wpływającymi na poziom Lp(a), np. z chorobami nerek, oraz u kobiet po 50. roku życia (B. Sosnowska i wsp. 2024).
3. Jak obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe przy wysokim stężeniu Lp(a)
Niestety, ze względu na genetyczne podłoże poziomu Lp(a) możliwości jego bezpośredniego obniżenia są bardzo ograniczone, dlatego kluczowe znaczenie mają modyfikacja pozostałych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego i optymalizacja leczenia występujących już zaburzeń metabolicznych.
Szczególną uwagę w kontekście stylu życia należy zwrócić na:
– wdrożenie zdrowej, zbilansowanej diety ograniczającej spożycie wysokoprzetworzonych produktów,
– zwiększenie umiarkowanej aktywności fizycznej (min. 150 minut tygodniowo),
– redukcję masy ciała w przypadku nadwagi i otyłości,
– zaprzestanie palenia tytoniu (V. Parcha, V.A. Bittner 2025).
Jeśli chodzi o farmakologiczne obniżenie poziomu Lp(a), najbardziej skuteczne są inhibitory PCSK9, które redukują go średnio o 20–30%.
Aktualnie prowadzone są też badania kliniczne nad nowymi lekami, których skuteczność ma być znacznie wyższa. W przypadku bardzo wysokich wartości i zaawansowanej choroby sercowo-naczyniowej stosuje się aferezę lipoprotein, która efektywnie obniża poziom Lp(a), jest jednak inwazyjna, trudno dostępna i kosztowna (B. Sosnowska i wsp. 2024).
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.
Bibliografia
Boffa M.B., Koschinsky M.L., Lipoprotein(a) and cardiovascular disease, „Biochemical Journal” 2024, 481(19), 1277–1296.
Parcha V., Bittner V.A., Lipoprotein (a) in primary cardiovascular disease prevention is actionable today, „American Heart Journal Plus” 2025, 57, 100581.
Sosnowska B. et al., Recommendations of the Experts of the Polish Cardiac Society (PCS) and the Polish Lipid Association (PoLA) on the diagnosis and management of elevated lipoprotein(a) levels, „Archives of Medical Science” 2024, 20(1), 8–27.
