Choroby zakaźne przeważnie kojarzą się z infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi, jednak równie częstym problemem są zakażenia mykotyczne, których przyczyną są chorobotwórcze grzyby. Jak można się zarazić grzybicą? Po czym rozpoznać mykozę? W jaki sposób należy radzić sobie z pasożytniczymi grzybami?

 

SPIS TREŚCI:
1. Jakie są przyczyny grzybicy?
2. Rodzaje grzybicy
3. Infekcje grzybicze – czynniki ryzyka i sposoby zakażenia
4. Grzybica – objawy
5. Jak leczyć infekcje grzybicze?
6. Profilaktyka – co robić, aby zapobiegać grzybicy?

 


1. Jakie są przyczyny grzybicy?
Jak zostało wspomniane, infekcje mykotyczne powstają na drodze zakażenia chorobotwórczymi grzybami. Zdecydowana większość przypadków występujących grzybic jest spowodowana przez grzyby drożdżopodobne i dermatofity, czyli patogeny prowadzące do chorób skóry. Oprócz tego, choć rzadziej, problem infekcji grzybiczej może być wywołany przez pleśń; może też dochodzić do zakażeń mieszanych. Warto podkreślić, że niejednokrotnie istnieje ryzyko zarażenia grzybicą zwierzęcą (tzw. zoofilną).

 

Grzybice klasyfikuje się m.in. na podstawie rodzaju grzyba odpowiedzialnego za zakażenie. Najpopularniejsze są drożdżyce, a zwłaszcza gatunki z rodzaju Candida wywołujące tzw. kandydozy. Grzyby te są szczególnie powszechne i mogą powodować zarówno zakażenia egzogenne, jak i endogenne, gdyż szczep C. albicans (bielnik biały) współtworzy ludzką mikroflorę bakteryjną w przewodzie pokarmowym. Innymi rodzajami są Blastomyces dermatitidis wywołujące blastomykozę (tzw. drożdżyca amerykańska) oraz Paracoccidioides brasiliensis odpowiedzialne za parakokcydioidomikozę (tzw. drożdżyca brazylijska).

 

Infekcje grzybicze to jednak nie tylko drożdżyce. Oprócz nich występują:
– mukormykoza,
– sporotrychoza,
– kokcydioidomikoza,
– chromoblastomykoza,
– histoplazmoza (tzw. choroba Darlinga),
– maduromykoza (tzw. grzybica madurska),
– aspergilioza (tzw. grzybica kropidlakowa),
– kryptokokoza (tzw. drożdżyca europejska, choć grzyby je wywołujące nie są drożdżakami).

 

2. Rodzaje grzybicy
Istnieje wiele kryteriów podziału infekcji grzybiczych. Klasyfikacja zakażeń mykotycznych ze względu na etiologię nie jest jednak zbyt powszechna. Najpopularniejszym kryterium jest lokalizacja zmian grzybiczych. Na tej podstawie wyróżnia się dwie główne grupy:
– grzybice powierzchowne – zewnętrzne,
– grzybice głębokie – wewnętrzne/układowe.

 

W gronie grzybic powierzchniowych zazwyczaj dzieli się infekcje na dwa pomniejsze typy. Pierwszym z nich są zakażenia mykotyczne włosów. Drugim są grzybice skórne, które fachowo określa się mianem dermatofitozy. Skórne infekcje grzybicze mogą dotyczyć różnych części ciała – począwszy od paznokci, dłoni i stóp, przez skórę głowy (np. łupież pstry), a skończywszy na pachwinach, narządach intymnych czy odbytnicy.

  Fabryka Siły Sklep

Grzybice układowe, często też nazywane narządowymi, mogą rozwijać się w różnorodnych narządach wewnętrznych. Najczęściej mowa tu o zakażeniach grzybiczych płuc, przewodu pokarmowego czy jamy ustnej. Grzybicom głębokim może, lecz nie musi, towarzyszyć problem zwany fungemią – występowaniem zarodników grzyba we krwi.

 

3. Infekcje grzybicze – czynniki ryzyka i sposoby zakażenia
Grzybica to problem, który w zdecydowanej większości rozwija się u osób z zaburzoną odpornością. Z jednej strony należy wskazać pacjentów z chorobami metabolicznymi (np. cukrzyca), alergiami (np. astma oraz jej leczenie glikokortykosteroidami wziewnymi, które potęgują szansę infekcji w jamie ustnej), a z drugiej wymienić można osoby po transplantacji, z chorobami nowotworowymi, narażone na duży stres i zmęczenie psychofizyczne czy też chorujące przewlekle i wymagające długotrwałego leczenia antybiotykami. Ponadto należy wspomnieć, że osłabiona odporność stanowi naturalne następstwo postępującego procesu starzenia się organizmu i stąd grzybice to częsty problem wśród seniorów.

 

Jednym z niezwykle istotnych czynników ryzyka jest nieprawidłowa dieta. Grzybicy sprzyja zwiększone spożycie węglowodanów prostych, które stanowią główną pożywkę do jej rozwoju. Ponadto niewłaściwe odżywianie i związane z nim niedobory minerałów także mogą mieć wpływ na stan odporności czy kondycję skóry. Głównie mowa tu o biotynie, cynku, niacynie, żelazie i witaminach z grupy B.

 

Nie można przejść obojętnie wobec faktu, że grzybica skórna to częste następstwo nieprawidłowego przestrzegania zasad higieny osobistej. Niezalecane jest współdzielenie ręczników, odzieży czy przyrządów kosmetycznych (takich jak grzebień, cążki, pęseta, akcesoria do makijażu) – zwłaszcza z osobami, które w przeszłości miały problemy z grzybicą.

 

Grzyby rozwijają się w asyście dużej wilgotności i wysokiej temperatury, dlatego też zakażenia w obrębie pach i pachwin, przestrzeni międzypalcowych czy okolic intymnych mogą być rezultatem niedokładnego wycierania ciała po kąpieli przed założeniem ubrań. Co więcej, takie warunki są często spotykane m.in. na basenach, w saunach czy łazienkach klubów fitness. Z tego też powodu niezwykle ważne jest zakładanie obuwia ochronnego przy korzystaniu z publicznych sanitariatów lub podczas pobytu w hotelach. Zbyt ciasne buty i bielizna, które ograniczają dopływ powietrza i mogą powodować ocieranie naskórka, również potęgują szansę na zakażenie. Jest to szczególnie problematyczne dla osób ze wzmożoną potliwością, np. stóp. Nie można też zapominać, że infekcja grzybicza może nastąpić wskutek zbliżenia seksualnego z osobą zarażoną.

 

Warto dodać, że zakażenie grzybicą może mieć miejsce w wyniku kontaktu ze zwierzęciem, które jest nosicielem dermatofitów. Dotyczy to zarówno zwierząt dzikich, jak i udomowionych, w tym także hodowlanych. Grzybicą można się zakazić również od roślin – wspomniana wcześniej sporotrychoza wywołuje infekcje wskutek ukłucia kolcem zarażonej róży. Grzyby pleśniowe natomiast mogą bytować na produktach spożywczych, ale także w pomieszczeniach czy klimatyzacji.

 

4. Grzybica – objawy
Symptomy infekcji grzybiczej są nierozerwalnie związane z lokalizacją zakażenia. Dermatofitozy, czyli grzybice skórne, przyczyniają się do występowania takich objawów jak:
– świąd,
– mniej lub bardziej rozległy stan zapalny,
– stopniowe łuszczenie się i pękanie skóry,
– pojawienie się nieprzyjemnego uczucia pieczenia,
– charakterystyczny, brzydki zapach miejsca objętego zakażeniem,
– nasilona potliwość i zwiększona ciepłota zainfekowanego obszaru,
– zmiany dermalne w formie wyprysków, pęcherzy czy zaczerwienienia – w zaawansowanych postaciach mogą pojawić się zmiany nadżerkowe.

 

Zdecydowanie większym problemem są grzybice układowe, które powodują zainfekowanie narządów wewnętrznych i upośledzenie ich pracy. W przypadku zakażenia mykotycznego płuc problem może objawiać się m.in. nadmierną ilością śluzu oddechowego, obecnością krwi w wydzielinie, atakami duszności czy uciążliwym kaszlem. Z kolei grzybice przewodu pokarmowego będą powodować takie niedogodności jak biegunka, ból brzucha czy wzdęcia. Infekcja mykotyczna może też wpływać na układ nerwowy, powodując m.in. problemy z koncentracją czy rozdrażnienie.

 

5. Jak leczyć infekcje grzybicze?
W przypadku zakażenia dermatofitami leczenie ma charakter miejscowy. Najczęściej wykorzystuje się leki o działaniu antymykotycznym, które są dostępne w różnych formach – aerozoli, kremów, maści czy żelów. Produkty lecznicze stosowane w przypadku grzybicy skórnej to:
– chlorchinaldol,
– azole (np. ketokonazol),
– allioaminy (np. terbinafina),
– fluorowane pochodne pirymidyny (5-FC),
– inhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus),
– gencjana (fiolet goryczki w formie roztworu wodnego o stężeniu 1%).

 

W przypadku grzybicy układowej lub wyjątkowo opornych zakażeń dermatofitami należy sięgnąć po leki azolowe działające systemowo (np. w formie tabletek). Oprócz powyższych należy tu wspomnieć o echinokandynach (np. anidulafunginie), które wykorzystuje się do infuzji m.in. w zakażeniach grzybiczych dróg oddechowych.

 

Leczenie grzybicy to jednak nie tylko farmakoterapia. W przypadku niektórych infekcji, np. grzybicy paznokci czy przestrzeni międzypalcowych, poleca się stosowanie odpowiednich preparatów do pielęgnacji. Z jednej strony można użyć dezynfekującej oktenidyny, z drugiej – zastosować olejki eteryczne (np. rozmaryn, drzewo herbaciane, cynamon, żyworódka) oraz szare mydło. W grzybicy stóp natomiast dodatkowo pomocne będą kosmetyki zapobiegające nadmiernej potliwości.

 

Proces leczenia wspierać będzie też:
– wdrożenie suplementacji cynkiem i witaminami z grupy B,
– dieta niskowęglowodanowa, zwłaszcza o niewielkiej ilości cukrów prostych,
– włączenie preparatów probiotycznych doustnych lub dopochwowych (grzybica okolic intymnych).

 

6. Profilaktyka – co robić, aby zapobiegać grzybicy?
Nie od dziś wiadomo, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć, zwłaszcza że w przypadku grzybicy nie jest to nic trudnego. Przede wszystkim kluczową rolę odgrywają higiena osobista i pielęgnacja ciała. W tym celu zaleca się m.in. unikanie noszenia obcisłej bielizny i skarpet, które powodują otarcia i gromadzenie potu, zakup wygodnego obuwia, właściwa dezynfekcja i opatrywanie ran skórnych, regularne obcinanie paznokci, mycie zębów oraz przemywanie jamy ustnej, balsamowanie i peeling skóry (zwłaszcza stóp). Ponadto niezbędne jest noszenie obuwia ochronnego podczas korzystania z publicznych sanitariatów. Aspekt higieny dotyczy także pomieszczeń (np. pranie pościeli, wietrzenie pokoju) oraz klimatyzacji domowej i samochodowej.

 

Jeżeli istnieje ryzyko zakażenia grzybicą odzwierzęcą, warto zadbać o środki ochronne. Rękawiczki i ograniczony kontakt ze zwierzakiem to jednak nie wszystko – konieczne jest regularne czyszczenie i dezynfekcja wszystkich akcesoriów zwierzęcia (m.in. legowiska, misek, zabawek) oraz systematyczne mycie i pielęgnacja pupila, nie wspominając o wizytach u weterynarza.

 

Profilaktyka rozwoju grzybicy jest istotną kwestią dla pacjentów przewlekle chorych. W ich przypadku konieczne jest stosowanie leków z probiotykami (mowa tu zwłaszcza o osobach leczonych antybiotykami), regularne mycie zębów i dezynfekcja jamy ustnej (dotyczy to przede wszystkim chorych używających wziewnych sterydów na astmę). Pacjenci onkologiczni również podlegają wyżej opisanym działaniom profilaktycznym, jednak lekarze powinni w ramach opieki dokładnie poinstruować podopiecznych w kwestii zapobiegania zakażeniom mykotycznym.

 


Bibliografia
Biliński P., Seferyńska I., Warzocha K., Diagnostyka i leczenie układowych zakażeń grzybiczych w onkohematologii, „Onkologia w Praktyce Klinicznej” 2008, 4(1), 15–24.
Derda M. et al., Pasożyty jamy ustnej, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2015, 96(2), 340–343.
Dworecka-Kaszak B., Zwierzęta jako potencjalne źródło zakażeń grzybiczych u ludzi, „Wiadomości Parazytologiczne” 2008, 54(2), 101–108.
Franczuk A., Szepietowski J., Grzybica stóp, „Medycyna Rodzinna” 2001, 3–4, 173–176.
Glenc-Ambroży M., Piejko L., Rola olejków eterycznych w terapii grzybicy skóry i jej przydatków, „Postępy Fitoterapii” 2020, 4, 236–240.
Grądzki Z. et. al., Grzybica skóry psów i możliwość zakażenia nią ludzi, „Medycyna Weterynaryjna” 2001, 57, 815–818.
Gzińska M. et al., Nowe trendy w poszukiwaniu alternatywnych terapii przeciwgrzybiczych, „Pediatria i Medycyna Rodzinna” 2019, 15(1), 12–16.
Kamińska-Winciorek G., Brzezińska-Wcisło L., Stopa atlety w badaniach własnych – częstość występowania i charakterystyka kliniczna, „Postępy Dermatologii i Alergologii” 2005, 22(2), 87–93.
Korzeniowska K., Pawlaczyk M., Kandydoza jamy ustnej po wieloletnim stosowaniu glikokortykosteroidu wziewnego – opis przypadku, „Farmacja Współczesna” 2018, 11, 55–57.
Nockowski P., Charakterystyka najczęstszych dermatoz skóry stóp, „Kosmetologia estetyczna” 2016, 5(3), 223–229.
Paczkowska I., Wójtowicz A., Malm A., Wybrane aspekty farmakoterapii kandydoz, „Terapia i Leki” 2010, 66, 539–543.
Petkowicz B. et al., Kandydoza jamy ustnej. „Gerontologia Polska” 2006, 4, 160–164.
Staniszewska M. et al., Patogeneza i leczenie zakażeń Candida spp., „Postępy Mikrobiologii” 2014, 53(3), 229–240.
Szymańska M., Baranowski A., Płachta D., Przegląd preparatów najczęściej stosowanych w leczeniu chorób grzybiczych, „Prospects in Pharmaceutical Sciences” 2007, 5(1), 1–12.