Przewaga estrogenowa, znana również jako dominacja estrogenowa, jest stanem hormonalnym, w którym poziom estrogenów w organizmie jest nieproporcjonalnie wysoki w stosunku do poziomu innych hormonów, m.in. progesteronu. Estrogeny, głównie kojarzone z kobiecym układem rozrodczym, odgrywają kluczową rolę w wielu procesach fizjologicznych zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Choć są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ich nadmiar może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych.

 

SPIS TREŚCI:

1. Rola estrogenów w organizmie

2. Przyczyny dominacji estrogenowej

3. Objawy dominacji estrogenowej

4. Jak sobie pomóc

5. Podsumowanie

 

 

1. Rola estrogenów w organizmie
Estrogeny to grupa hormonów płciowych, które odgrywają kluczową rolę w organizmie zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Główne rodzaje estrogenów obejmują estron (E1), estradiol (E2) i estriol (E3), z których estradiol jest najbardziej aktywny biologicznie.

 

Do ich głównych funkcji należą:
– rozwój i regulacja układu rozrodczego,
– wpływ na gęstość mineralną kości,
– regulacja metabolizmu, zwłaszcza lipidów i węglowodanów,
– wpływ na układ sercowo-naczyniowy i profil lipidowy,
– regulacja funkcji mózgu i nastroju,
– działanie przeciwzapalne i wpływ na układ odpornościowy.

 

Jak widać, estrogeny są ważne nie tylko w kontekście reprodukcyjnym, ale także dla ogólnego stanu zdrowia i dobrego samopoczucia. Zarówno nadmiar, jak i niedobór tych hormonów może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, dlatego też monitorowanie i utrzymanie ich właściwego poziomu jest kluczowe dla zachowania zdrowia (K.J. Hamilton i wsp. 2017).


2. Przyczyny dominacji estrogenowej
Dominacja estrogenowa jest złożonym problemem, który może mieć wiele różnych przyczyn.

 

Zawartość tkanki tłuszczowej
Jednym z kluczowych czynników jest nadmierna zawartość tkanki tłuszczowej, która jest zarówno magazynem, jak i miejscem, w którym androgeny są przekształcane w estrogeny. Zjawisko to jest szczególnie problematyczne u osób z insulinoopornością, ponieważ wysoki poziom insuliny dodatkowo stymuluje produkcję androgenów (I. Glassman i wsp. 2023).

  Fabryka Siły Sklep

Nieprawidłowa dieta
Nie bez znaczenia jest również nieprawidłowa dieta uboga w błonnik, żelazo, magnez, cynk czy witaminy z grupy B, ale też ekspozycja na ksenoestrogeny, czyli substancje chemiczne naśladujące działanie estrogenów, również znacząco przyczynia się do tego zjawiska. Ksenoestrogeny można znaleźć w wielu produktach codziennego użytku takich jak plastikowe opakowania, kosmetyki, perfumy, a także w środkach ochrony roślin i dodatkach do żywności.

 

Zaburzenia pracy wątroby
Kolejnym czynnikiem zwiększającym ryzyko dominacji estrogenowej są nieprawidłowości w funkcjonowaniu wątroby, która jest głównym organem odpowiedzialnym za metabolizowanie tych hormonów. Jej dysfunkcja może więc prowadzić do nagromadzenia estrogenów w organizmie.

 

Nieprawidłowo dobrana antykoncepcja
Nie można również pominąć wpływu hormonalnej antykoncepcji, która, jeśli jest źle dobrana, może dostarczać zbyt wysokich dawek estrogenów.

Wszystkie te czynniki, połączone z innymi predyspozycjami, takimi jak niedoczynność tarczycy, zespół policystycznych jajników (PCOS), wysokie stężenie kortyzolu czy zaburzenia mikrobioty jelitowej, mogą znacząco zwiększyć ryzyko wystąpienia dominacji estrogenowej. Ta złożona interakcja różnych czynników zdrowotnych i środowiskowych wymaga szeroko zakrojonych działań prewencyjnych i leczniczych, aby utrzymać hormonalną równowagę (S. Patel i wsp. 2018).


3. Objawy dominacji estrogenowej
U kobiet

Z dominacją estrogenową zmaga się wiele kobiet, a problem ten często jest bagatelizowany.

 

Wśród charakterystycznych objawów można wyróżnić:
– zaburzenia menstruacyjne: głównie nieregularne, bardzo obfite i bolesne miesiączki, a także plamienia międzymiesiączkowe,
– zmiany w nastroju: nagłe zmiany nastroju, poczucie lęku, depresja oraz inne zaburzenia emocjonalne,
– zmęczenie i brak energii,
– problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała,
– bóle głowy lub migreny, szczególnie w okolicach menstruacji,
– nadwrażliwość piersi,
– zaburzenia snu, w tym trudności z zasypianiem lub częste przebudzenia w nocy,
– objawy związane z układem pokarmowym, jak wzdęcia, zaparcia lub uczucie pełności,
– pogorszenie stanu skóry, włosów i paznokci,
– nadmierne gromadzenie wody i obrzęki,
– spadek libido,
– problemy z pamięcią i koncentracją,
– mięśniaki, polipy, torbiele i cysty,
– zwiększone ryzyko rozwoju chorób, m.in. endometriozy, niektórych rodzajów nowotworów, nadciśnienia tętniczego czy chorób sercowo-naczyniowych.

 

Rozpoznanie i leczenie dominacji estrogenowej to proces wymagający kompleksowej oceny medycznej i holistycznego podejścia. Kluczowe jest przeprowadzenie badań poziomów estrogenów i progesteronu, najlepiej na ok. 7 dni przed spodziewaną miesiączką. Idealny stosunek poziomu estrogenów do progesteronu powinien wynosić 1 : 10. Odstępstwa od tej proporcji mogą wskazywać na hiperestrogenizm, czyli nadmiar estrogenów (K. Bednarska 2023).

 

U mężczyzn
Dominacja estrogenowa u mężczyzn może manifestować się na wiele różnych sposobów. Jest to stan, w którym poziom estrogenów jest wyższy w stosunku do innych hormonów, m.in. testosteronu, co może prowadzić do różnych problemów zdrowotnych takich jak:
– ginekomastia (powiększenie piersi u mężczyzn),
– zwiększenie masy ciała i odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha i bioder,
– obniżenie libido i pogorszenie funkcji seksualnych,
– zmęczenie i brak energii,
– problemy emocjonalne: zmienność nastrojów, depresja czy nadwrażliwość emocjonalna,
– utrata masy mięśniowej,
– problemy z prostatą,
– zmniejszenie gęstości mineralnej kości.

 

Jeśli występują objawy sugerujące dominację estrogenową, warto skonsultować się z lekarzem, który może zalecić odpowiednie badania hormonalne i, w razie potrzeby, zastosować odpowiednią terapię (M. Schulster, A.M. Bernie, R. Ramasamy 2016).


4. Jak sobie pomóc
Odpowiedni sposób żywienia
Dieta odgrywa kluczową rolę w regulacji poziomu hormonów, w tym także estrogenów. Odpowiednio zbilansowany jadłospis może pomóc zredukować ich poziom i wspierać ogólną równowagę hormonalną.

 

1. Zwiększ ilość błonnika w diecie
Wspiera on procesy trawienne i ułatwia eliminację nadmiaru hormonów z organizmu. Znajdziesz go w pełnoziarnistych produktach zbożowych, warzywach, owocach i nasionach.

2. Ogranicz produkty wysokoprzetworzone bogate w cukier
Nie tylko przyczyniają się one do zwiększenia masy ciała, ale mogą również prowadzić do rozwinięcia insulinooporności, która dodatkowo stymuluje produkcję estrogenów.

3. Zmniejsz ilość kofeiny i zrezygnuj z alkoholu
Spożywanie alkoholu ma niekorzystny wpływ na wątrobę, więc może utrudniać efektywne usuwanie nadmiaru estrogenów z organizmu. Nadmiar kofeiny z kolei może prowadzić do zwiększenia poziomu kortyzolu, który pośrednio wpływa na podwyższenie poziomu estrogenów i obniżenie poziomu progesteronu, co przyczynia się do dominacji estrogenowej.

4. Włącz do diety warzywa krzyżowe, takie jak brokuły, kalafior, brukselka czy kapusta*
Zawierają diindolylometan – substancję, która pomaga w metabolizowaniu estrogenów i może zmniejszać ryzyko ich dominacji.

*Nie dotyczy osób cierpiących na niedoczynność tarczycy, u których warzywa te w dużej ilości są przeciwwskazane.

5. Wyrównaj niedobory pokarmowe
Jeśli zmagasz się z niedoborami jakichkolwiek składników odżywczych, rozważ ich suplementację (K. Oszajca, A. Adamus 2024).


Zmiany w stylu życia
Poza starannie zbilansowaną dietą istnieją również inne istotne elementy stylu życia, które przyczyniają się do zachowania zdrowia hormonalnego. Regularne ćwiczenia fizyczne odgrywają kluczową rolę – nie tylko pomagają utrzymać zdrową masę ciała, ale także zwiększają wrażliwość na insulinę i wspierają funkcje wątroby, co jest niezbędne dla prawidłowego metabolizmu hormonów (K. Słojewska 2021).

 

Zarządzanie stresem ma również zasadnicze znaczenie. Chroniczny stres prowadzi do podwyższenia poziomu kortyzolu, co może zaburzać równowagę hormonalną. Techniki takie jak medytacja, joga, głębokie oddychanie czy czas spędzony na łonie natury, mogą efektywnie redukować stres i jego negatywne oddziaływanie na organizm (K.M. Albert, P.A. Newhouse 2019).

 

Nieocenione są także odpowiednia ilość i jakość snu. Zakłócony odpoczynek nocny wpływa na produkcję różnych hormonów, w tym kortyzolu i insuliny, co z kolei może negatywnie wpływać na poziomy estrogenów.

 

Istotne jest również unikanie ekspozycji na ksenoestrogeny, które znajdują się w wielu produktach codziennego użytku. Dzięki wybieraniu produktów ekologicznych, naturalnych, wolnych od szkodliwych substancji można znacząco ograniczyć kontakt z tymi substancjami i wspierać tym samym zdrowie hormonalne i ogólne samopoczucie (I. Paterni, C. Granchi, F. Minutolo 2017).

 

Podpaski i tampony. Zamiast tradycyjnych produktów wybielanych chlorem wybierz te wykonane z organicznej bawełny, które są również biodegradowalne.


Środki czyszczące. Zastąp komercyjne środki czyszczące domowymi mieszaninami z octu i wody, które są wolne od chemikaliów.
Pojemniki na żywność. Unikaj plastików zawierających BPA. Wybieraj alternatywy takie jak szkło czy stal nierdzewna.

Kosmetyki. Szukaj kosmetyków z certyfikatem organicznym lub naturalnym, unikaj parabenów i ftalanów.
Tekstylia. Zdecyduj się na tekstylia wykonane z naturalnych materiałów, jak bawełna organiczna czy len. Unikaj syntetycznych tkanin.

Te proste zmiany mogą znacząco zmniejszyć twoje narażenie na szkodliwe substancje i poprawić zdrowie hormonalne.

 

Suplementacja
Wśród suplementów wspierających zarządzanie dominacją estrogenową wyróżnia się:
– witaminy z grupy B (zwłaszcza B12 i kwas foliowy). Są kluczowe dla metabolizmu każdej komórki, wspierają przetwarzanie homocysteiny w organizmie, a także korzystnie działają na zdrowie wątroby, która odgrywa główną rolę w metabolizowaniu estrogenów (K. Kim i wsp. 2020),
– DIM (diindolometan). Naturalny składnik występujący w warzywach krzyżowych, który pomaga w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu estrogenów poprzez promowanie bardziej korzystnej ścieżki ich przetwarzania (T. Żołek, A. Trzeciak 2017),
– ostryż długi (kurkuma). Zawiera kurkuminę, która wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Może również pomagać w regulacji metabolizmu estrogenów i zmniejszać ryzyko rozwoju zależnych od estrogenów nowotworów (M. Maliszewska 2013),
– witamina D3. Poprawia ogólny stan zdrowia i wspiera funkcjonowanie układu immunologicznego. Prowadzi do wzrostu wykorzystania wapnia i fosforu, co wpływa na masę mineralną kości. Może także oddziaływać na ekspresję genów związanych z metabolizmem estrogenów (M. Grzesiak 2020),
– sulforafan. To kolejny składnik występujący w krzyżowych warzywach. Ma silne właściwości antyoksydacyjne i wspiera eliminację nadmiaru estrogenów (D. Desmawati, D. Sulastri 2019),
– niepokalanek. Reguluje funkcjonowanie przysadki mózgowej, co może pomóc w równoważeniu poziomu progesteronu i estrogenów, szczególnie przy dominacji estrogenowej (A. Manouchehri i wsp. 2023),
– omega-3. Wykazują działanie przeciwzapalne i wspierają regulację poziomu hormonów (A. Marcinkowska, M. Górnicka 2023),
– I3C (indolo-3-karbinol). Wspomaga metabolizm estrogenów (T. Żołek, A. Trzeciak 2017),
– magnez. Wspiera setki reakcji enzymatycznych w organizmie, w tym te związane z regulacją stresu i równowagą hormonalną. Magnez może pomóc w łagodzeniu objawów związanych z nadmiarem estrogenów, jak PMS czy bóle głowy (U. Gröber, J. Schmidt, K. Kisters 2015). Podczas zakupu preparatów z magnezem warto wybierać te zawierające jego organiczne formy, np. cytrynian, mleczan. Zapewni to lepsze przyswajanie tego składnika.

 

Warto jednak pamiętać, że suplementacja powinna być dobrana indywidualnie i każdorazowo skonsultowana z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem.


5. Podsumowanie
Wprowadzenie powyższych zmian w stylu życia może znacząco przyczynić się do poprawy równowagi hormonalnej i ogólnego stanu zdrowia. Ważne jest, aby podchodzić do każdej zmiany stopniowo, obserwować reakcję organizmu i dostosować plan działania do indywidualnych potrzeb i możliwości.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Albert K.M., Newhouse P.A., Estrogen, Stress, and Depression: Cognitive and Biological Interactions, „Annual Review of Clinical Psychology” 2019, 15, 399–423.
Bednarska K., Dominacja estrogenowa – przyczyny, objawy i leczenie, kbednarska.pl/dominacja-estrogenowa-przyczyny-objawy-i-leczenie/ (30.04.2024).
Desmawati D., Sulastri D., Phytoestrogens and Their Health Effect, „Macedonian Journal of Medical Sciences” 2019, 7(3), 495–499.
Glassman I. et al., The Role of Obesity in Breast Cancer Pathogenesis, „Cells” 2023, 12(16), 2061.
Gröber U., Schmidt J., Kisters K., Magnesium in Prevention and Therapy, „Nutrients” 2015, 7(9), 8199–8226.
Hamilton K.J. et al., Estrogen Hormone Biology, „Current Topics in Developmental Biology” 2017, 125, 109–146.
Kim K. et al., Dietary intakes of vitamins B2, B6, and B12 and ovarian cycle function among premenopausal women, „Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics” 2020, 120(5), 1–17.
Grzesiak M., Vitamin D3 action within the ovary – an updated review, „Physiological Research” 2020, 69(3), 371–378.
Maliszewska M., Kurkumina, indolo-3-karbinol i resweratrol w chemoprewencji raka sutka, „Postępy Fitoterapii” 2013, 1, 28–34.
Manouchehri A. et al., Polycystic ovaries and herbal remedies: A systematic review, „JBRA Assisted Reproduction” 2023, 27(1), 85–91.
Marcinkowska A., Górnicka M., The Role of Dietary Fats in the Development and Treatment of Endometriosis, „Life (Basel)” 2023, 13(3), 654.
Oszajca K., Adamus A., Diet in Prevention and Treatment of Endometriosis: Current State of Knowledge, „Current Nutrition Reports” 2024, 13(1), 49–58.
Patel S. et al., Estrogen: The necessary evil for human health, and ways to tame it, „Biomedicine & Pharmacotherapy” 2018, 102lu i 3,3’- diindolilometanu w chemoprewencji chorób nowotworowych, „Biuletyn Wydziału Farmacji” 2017, 2, 8–15.
Paterni I., Granchi C., Minutolo F., Risks and benefits related to alimentary exposure to xenoestrogens, „Critical Reviews in Food Science and Nutrition” 2017, 57(16), 3384–3404.
Schulster M., Bernie A.M., Ramasamy R., The role of estradiol in male reproductive function, „Asian Journal of Andrology” 2016, 18(3), 435–40.
Schulster M., Bernie A.M., Ramasamy R., The role of estradiol in male reproductive function, „Asian Journal of Andrology” 2016, 18(3), 435–440.
Słojewska K., The effect of physical activity on sex hormone levels in women. Implications for breast cancer risk, „Nowotwory. Journal of Oncology” 2021, 71(6), 383–390.
Żołek T., Trzeciak A., Mechanizm działania indolo-3-karbinolu i 3,3’- diindolilometanu w chemoprewencji chorób nowotworowych, „Biuletyn Wydziału Farmacji” 2017, 2, 8–15.