Wątroba jest jednym z najważniejszych narządów w organizmie człowieka, pełni wiele istotnych funkcji. Aby zadbać o jej prawidłowe funkcjonowanie, należy m.in. wykluczyć z diety produkty, które negatywnie wpływają na jej kondycję i w dłuższej perspektywie czasu mogą powodować różnego rodzaju choroby wątroby, jak stłuszczenie, zapalenie, zwłóknienie, a także marskość wątroby.

 

SPIS TREŚCI:

1. Budowa wątroby

2. Funkcje wątroby

3. Produkty szkodliwe dla wątroby

4. Jak wspierać wątrobę? Zalecenia żywieniowe

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Budowa wątroby
Wątroba to największy gruczoł w organizmie człowieka, jego masa wynosi ok. 1,5 kg. Jest zbudowana z komórek miąższowych (hepatocytów), które stanowią 80%, z komórek siateczkowo-śródbłonkowych gwiaździstych (16%) oraz komórek nabłonka dróg żółciowych (4%). Okryta jest błoną surowiczą, pod którą znajdują się tkanka podsurowicza oraz błona włóknista. Wątroba podzielona jest na cztery płaty: prawy, lewy, ogoniasty oraz czworoboczny. Jej większa część położona jest po prawej stronie jamy brzusznej, pod przeponą (A. Michajlik, W. Ramatowski 1998; B. Gołąb, W.Z. Graczyk 1997).


2. Funkcje wątroby
Wątroba pełni wiele funkcji niezwykle istotnych dla organizmu człowieka. Zaliczyć do nich można m.in. magazynowanie, np. witamin czy glikogenu, tworzenie i wydzielanie żółci, metabolizm substancji odżywczych i witamin, detoksykację substancji egzogennych i endogennych (toksyny, leki), uczestniczenie w gospodarce lipidowej czy też pełnienie funkcji odpornościowej. Warto podkreślić, że wątroba jest głównym miejscem, w którym dochodzi do przemian węglowodanów, tłuszczów, białek, hormonów, substancji odżywczych, leków, a także toksyn (D. McLaughlin, J. Stamford, D. White 2009).


3. Produkty szkodliwe dla wątroby


Alkohol
Jedną z najczęstszych przyczyn chorób wątroby jest alkohol. Spożywanie napojów nisko-, średnio- oraz wysokoprocentowych takich jak piwo, wino czy wódka wpływa na uszkodzenie wątroby na skutek wywoływania reakcji zapalnych w komórkach tego narządu. Metabolizm alkoholu odbywa się głównie w wątrobie, dlatego ten narząd jest szczególnie narażony na jego szkodliwe działanie.


Warto wspomnieć, że alkohol to jeden z najczęściej stosowanych środków uzależniających na świecie. Z powodu nadmiernego spożywania alkoholu dochodzi m.in. do stłuszczenia (90% osób pijących), zapalenia (40% osób pijących), zwłóknienia (15–30% osób pijących), a także marskości wątroby. Ostre alkoholowe zapalenie wątroby oraz marskość wątroby wiążą się z wysoką śmiertelnością. Jeśli chodzi o ostre alkoholowe zapalenie wątroby, śmiertelność może sięgać nawet 50% (O. Bąbała, J. Działo, W. Deptuła 2011; M. Szymańska i wsp. 2011). Fabryka Siły Sklep


Za bezpieczną dawkę alkoholu uważa się dla mężczyzn 2 drinki dziennie, z kolei dla kobiet – 1 drink. W przeliczeniu na poszczególny rodzaj alkoholu jest to 360 ml piwa, 150 ml wina lub 45 ml wódki 40%.

 

Zawartość alkoholu w wybranych napojach:
– piwo 5% (250 ml) – 10 g czystego alkoholu,
– wino 12% (100 ml) – 10 g czystego alkohol,
– napoje alkoholowe 18% (70 ml) – 10 g czystego alkoholu,
– wódka 40% (30 g) – 10 g czystego alkoholu.


Cukier
Kolejnym produktem mającym negatywny wpływ na wątrobę jest cukier, który jest w niej przetwarzany i magazynowany. Nadmierne jego spożycie może powodować stłuszczenie wątroby lub powstanie stanu zapalnego, na skutek którego będzie dochodziło do uszkodzeń.


Należy pamiętać, że wraz z cukrem dostarczane są dodatkowe kilokalorie, które mogą w dłużej perspektywie czasu powodować przybieranie na wadze, a nadmierna masa ciała również niekorzystnie wpływa na pracę wątroby. Warto zwrócić uwagę na to, że cukier występuje w różnych na co dzień spożywanych produktach, jak płatki śniadaniowe, jogurty owocowe czy batoniki zbożowe, dlatego należy czytać etykiety i wybierać produkty z niską zawartością tego składnika.


Zawartość cukru w wybranych produktach:
– jogurt owocowy (100 g) – 2,5 łyżeczki cukru,
– baton orzechowo-karmelowy w czekoladzie (57 g) – 7 łyżeczek cukru,
– cola (puszka) – 7 łyżeczek cukru,
– czekolada mleczna (100 g) – 11,5 łyżeczek cukru.


Przetworzone mięso
Innym szkodliwym czynnikiem, który może wpływać na pogorszenie stanu wątroby, jest nadmierne spożywanie przetworzonego mięsa (np. boczek, kiełbasa, parówki). Mięso w diecie człowieka odgrywa ważną rolę, ponieważ jest źródłem pełnowartościowego białka, a także składników mineralnych oraz witamin. Istotny jest rodzaj wybieranego mięsa, zaleca się ograniczenie przetworzonego oraz czerwonego mięsa (do 500 g tygodniowo) ze względu na zawartość dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych oraz soli i cukru.


Należy wybierać chude mięso takie jak drób, indyk czy cielęcina. Ograniczenie spożywania przetworzonego mięsa będzie miało korzystny wpływ na kondycję wątroby, ale także zapobiegnie wzrostowi poziomu cholesterolu we krwi czy zmianom miażdżycowym.


Produkty typu fast food
Kolejnym przykładem żywności, która ma negatywny wpływ na wątrobę, są fast foody. Najczęściej sięgają po nie osoby, którym brakuje czasu na przygotowanie pełnowartościowego i zdrowego posiłku, oraz dzieci. Częste spożywanie fast foodów (np. hamburgery, frytki), które charakteryzują się dużą wartością energetyczną, a także dużą ilością tłuszczu, soli oraz cukrów, może prowadzić do szybkiego przyrostu masy ciała, a to z kolei może mieć negatywne konsekwencje dla wątroby.


Dlaczego? Ponieważ nadwaga oraz otyłość są jedną z przyczyn występowania chorób wątroby. Spożywanie fast foodów niesie za sobą również inne negatywne skutki zdrowotne, powoduje m.in. problemy trawienne, rozwój cukrzycy typu 2 oraz zwiększa ryzyko chorób serca oraz nerek.


Sól
Spożywanie nadmiernych ilości soli wpływa niekorzystnie na zdrowie człowieka. Może powodować nie tylko nadciśnienie tętnicze, ale również zwiększać ryzyko innych chorób układu sercowo-naczyniowego, kamicy nerek, osteoporozy czy nowotworów. Nadmierna konsumpcja soli może również przyczyniać się do uszkodzenia wątroby.


Według najnowszych zaleceń osoby dorosłe nie powinny spożywać w ciągu dnia więcej niż 5 g soli (płaska łyżeczka). Zbyt duże jej spożycie może prowadzić do zwłóknienia wątroby. Należy ograniczyć zarówno nadmierne dosalanie potraw, jak i spożywanie przetworzonych produktów, w których znajdują się duże ilości soli. Warto czytać etykiety produktów i wybierać te z mniejszą zawartością soli lub bez jej dodatku. Sól zaleca się zastąpić aromatycznymi ziołami, np. tymiankiem, rozmarynem lub miętą.


Zawartość soli w wybranych produktach:
– pieczywo (100 g) – 1,0–1,2 g soli,
– wędliny (100 g) – 1,5–2,3 g soli,
– ryby wędzone (100 g) – 0,6–2,7 g soli,
– ser twarogowy (100 g) – 0,10 g soli,
– ketchup (100 g) – 2,40 g soli,
– tofu (100 g) – 0,05–1,1 g soli.

 

4. Jak wspierać wątrobę? Zalecenia żywieniowe
Aby zadbać o wątrobę, należy przede wszystkim unikać wyżej wymienionych produktów. Oczywiście nie są to jedyne artykuły spożywcze, które negatywnie wpływają na kondycję tego narządu. Ważna jest również zmiana nawyków żywieniowych. Zaleca się, aby regularnie spożywać posiłki, nie podjadać między posiłkami, a także nie spożywać posiłków przed pójściem spać oraz w nocy. W diecie należy uwzględniać owoce i warzywa (z przewagą tych drugich), które są dobrym źródłem witamin, składników mineralnych, a także błonnika pokarmowego, który również wpływa korzystnie na pracę wątroby.


Zaleca się spożywanie dziennie przynajmniej 400 g warzyw i owoców, najlepiej różnokolorowych, które będą źródłem wielu składników odżywczych. Tłuszcze nasycone, które znajdują się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, warto zamienić na tłuszcze nienasycone, np. różnego rodzaju orzechy, awokado, olej rzepakowy czy oliwę z oliwek.
Nie należy także zapominać o rybach, które są świetnym źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. Wykazują m.in. działanie przeciwzapalne, wspierają pracę mózgu oraz serca. W jednym z badań zauważono, że spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 miało pozytywny wpływ na leczenie stłuszczenia wątroby.

 

Kolejną ważną kwestią jest ograniczenie mięsa czerwonego i przetworów mięsnych ze względu na dużą zawartość tłuszczów nasyconych, a także soli i cukru. Warto zamienić je na chude mięso (drób), ryby oraz nasiona roślin strączkowych. W przypadku nadmiernej masy ciała należy dążyć do jej zredukowania (najlepiej 0,5–1 kg tygodniowo). Zbyt szybka utrata masy ciała nie jest korzystna dla wątroby, ponieważ może dochodzić do jej stłuszczenia.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Bąbała O., Działo J., Deptuła W., Alkohol a zdrowie, „Kosmos” 2011, 60(1–2), 189–195.
Gołąb B., Traczyk W.Z., Anatomia i fizjologia człowieka, Łódź 1997.
McLaughlin D., Stamford J., White D., Fizjologia człowieka, Warszawa 2009.
Michajlik A., Ramatowski W., Anatomia i fizjologia człowieka, Warszawa 1998.
Szymańska M. et al., Alkoholowa choroba wątroby w praktyce lekarskiej, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2011, 17(3), 148–154.