Dieta jest niezwykle istotnym aspektem w terapii chorób układu pokarmowego, dotyczy to również choroby Crohna. Czy jednak istnieje model żywieniowy, który może pomóc w leczeniu konkretnie tej jednostki chorobowej?

 

SPIS TREŚCI:
1. Choroba Crohna – ogólne informacje
2. Choroba Crohna – leczenie
3. Choroba Crohna – dieta specyficznych węglowodanów
4. Choroba Crohna – dieta śródziemnomorska
5. Choroba Crohna – dieta low FODMAP
6. Choroba Crohna – skuteczne interwencje dietetyczne

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 


1. Choroba Crohna – ogólne informacje
Choroba Leśniowskiego-Crohna charakteryzuje się przewlekłym stanem zapalnym w obrębie układu pokarmowego (głównie jelit) i ma destrukcyjny przebieg. Zachorowalność na nią stale rośnie. Jej przyczyny nie są do końca znane, jednak najczęściej wskazuje się na kilka czynników, które mogą się z nią wiązać. Są to:
– autoagresja ze strony układu odpornościowego,
– zmiany w obrębie mikrobioty jelitowej,
– podatność genetyczna,
– czynniki środowiskowe.

 

Zwykle początek choroby przypada na wiek pomiędzy 16. a 25. rokiem życia, jednak zdarzają się przypadki późniejszego zachorowania. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu endoskopowym i pobieraniu wycinków błony śluzowej jelita do późniejszej obserwacji histologicznej pod mikroskopem. Jednym z mniej inwazyjnych markerów jest poziom kalprotektyny w kale – jej zwiększona ilość może świadczyć o występowaniu zapalenia i owrzodzeń w obrębie jelit.

 

Do najpopularniejszych symptomów tej choroby należą:
– biegunki,
– bóle brzucha,
– znaczna utrata masy ciała.

Jako że objawy te nie są charakterystyczne, diagnoza zwykle stawiana jest późno, co może skutkować wystąpieniem poważnych powikłań.

 

Leczenie choroby Crohna jest długotrwałe oraz dość skomplikowane. Niestety mimo poprawy komfortu życia tylko wycisza objawy i nie gwarantuje pełnego wyzdrowienia, jednak brak terapii wiąże się z poważnymi komplikacjami, które mogą stanowić zagrożenie dla życia. Choroba ta ma znaczny wpływ na wszystkie aspekty funkcjonowania – od edukacji i pracy, aż po życie towarzyskie, dlatego tak ważne jest znalezienie odpowiedniego sposobu na zwiększenie komfortu życia i zmniejszenie dotkliwości objawów.

 

2. Choroba Crohna – leczenie
Im wcześniejsza diagnoza, tym leczenie przebiega szybciej, z mniejszym prawdopodobieństwem powikłań. Obecnie zwykle wykorzystuje się terapie farmakologiczną oraz biologiczną. Do najpopularniejszych leków stosowanych w chorobie Crohna zaliczyć można: inhibitory TNF, tiopuryny i metotreksat. Według badaczy obiecująco zapowiada się również innowacyjne leczenie za pomocą nanocząsteczek, które mogłyby zmniejszyć prawdopodobieństwo koniecznej hospitalizacji (M.C. Sulz i wsp. 2020).

 

Ze względu na złożoność tej jednostki terapia zwykle dopasowywana jest do indywidualnych potrzeb pacjenta. Na jej wybór wpływają: liczba symptomów, wiek, obecność chorób współistniejących, skuteczność dotychczasowego leczenia, obecność powikłań, a także palenie papierosów, gdyż jest to czynnik, który znacząco nasila przebieg choroby Crohna. Warto jednak podkreślić, że do tej pory możliwości terapeutyczne są bardzo ograniczone, dlatego badacze wciąż pracują nad nowymi kuracjami. W wielu przypadkach przez niewystarczające działanie farmakoterapii konieczne są liczne zabiegi chirurgiczne.

  Fabryka Siły Sklep

Z racji, że jest to choroba układu pokarmowego, niezwykle istotnym aspektem wydaje się również odpowiednia, dopasowana do konkretnego pacjenta dieta. Jak dotąd brakuje wytycznych dotyczących odżywiania w tej jednostce, jednak istnieje kilka rozwiązań terapeutycznych, które budzą duże nadzieje.

 

3. Choroba Crohna – dieta specyficznych węglowodanów
Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań żywieniowych w przypadku choroby Crohna jest wdrożenie zasad diety specyficznych węglowodanów. Opiera się ona na eliminacji węglowodanów złożonych, które znajdują się w produktach pełnoziarnistych i skrobiowych, oraz dwucukru laktozy obecnego w nabiale. To niezwykle restrykcyjne rozwiązanie, dlatego utrzymanie pełnej diety często sprawia problemy, jednak jej działanie jest bardzo obiecujące.

 

W dość obszernym badaniu zauważono poprawę kliniczną oraz gojenie się błon śluzowych układu pokarmowego u dzieci stosujących to rozwiązanie przez 12 tygodni i przez 52 tygodnie (S.A. Cohen i wsp. 2014). Skuteczność diety potwierdziły obserwacje prowadzone 2 lata później, również na grupie dzieci (J.C. Burgis i wsp. 2016). Jej minusem jest dość ograniczone menu oraz konieczność przygotowywania wszystkich posiłków samodzielnie. Potrzebne są jednak dalsze badania, gdyż dotychczasowe prowadzone były głównie na pacjentach pediatrycznych oraz w przypadku niezbyt rozwiniętej choroby.

 

Produkty dozwolone w trakcie diety specyficznych węglowodanów (Cohen S.A. i wsp. 2014):

– mięso (zwłaszcza chude), drób, jaja, ryby,
– świeże owoce i warzywa,
– domowy jogurt prebiotyczny, twarde sery dojrzewające,
– orzechy i masło orzechowe bez cukru,
– miód,
– fasola, ciecierzyca, groch,
– mąki kokosowa i migdałowa.

 

Produkty zakazane (Cohen S.A. i wsp. 2014):

– przetworzone produkty mięsne i rybne,
– suszone i kandyzowane owoce, owoce w syropie, warzywa konserwowe,
– nabiał (nie licząc domowego jogurtu i wspomnianych serów),
– słodycze, produkty przetworzone,
– słodziki inne niż miód,
– pozostałe strączki,
– zboża, mąki i produkty mączne.

 

4. Choroba Crohna – dieta śródziemnomorska
Dieta śródziemnomorska, nazywana najzdrowszą na świecie, wykazuje działanie ochronne zwłaszcza w przypadku układu krwionośnego, ale również nerwowego. Jej główne założenie to menu oparte w większości na produktach roślinnych, najlepiej sezonowych i lokalnych. Coraz więcej badań dowodzi jej pozytywnego wpływu – zarówno profilaktycznego, jak i leczniczego (M. Mizgier, J. Jeszka, G. Jarząbek-Bielecka 2010). Jedną z chorób, w których zastosowanie diety śródziemnomorskiej może być korzystne, okazuje się choroba Crohna.

 

Jak pokazują badania, wprowadzenie tego modelu żywieniowego na co najmniej 6 tygodni wiąże się ze zmniejszeniem stanu zapalnego w organizmie – również w obrębie układu pokarmowego – co jest niezwykle istotne zwłaszcza w tym schorzeniu (G. Marlow i wsp. 2013). Dodatkowo wpływa pozytywnie na mikroflorę jelitową, która jest jednym z czynników warunkujących przebieg choroby Crohna. Wszyscy pacjenci poddani interwencji przy pomocy diety śródziemnomorskiej stwierdzili, że znacznie poprawiła ona komfort ich życia (E. Papada i wsp. 2020). Choć ten model żywieniowy jest dość prosty w utrzymaniu, to jednak najlepiej działa u pacjentów w reemisji oraz z objawami klinicznymi o małym nasileniu.

 

Częstotliwość spożycia produktów w diecie śródziemnomorskiej (D. Wnęk, Śródziemnomorska piramida żywieniowa):
– warzywa i owoce – w każdym posiłku,
– zboża i tłuszcze roślinne – codziennie,
– strączki i orzechy – codziennie,
– ryby, drób, jaja, nabiał – 4–5 razy w tygodniu,
– mięso czerwone i jego przetwory, słodycze, żywność przetworzona – rzadziej niż 2 razy w tygodniu.

 

5. Choroba Crohna – dieta low FODMAP
Dieta low FODMAP to model żywieniowy, który został stworzony przez australijskich badaczy z Monash University wyjściowo jako metoda dietoterapii zespołu jelita drażliwego. Ze względu na wspierające działanie w przypadku IBS ten sposób żywienia zyskuje coraz większą popularność. Badacze mają duże nadzieje na jego wykorzystanie także w przypadku choroby Crohna.

 

Główną zasadą diety jest ograniczenie łatwo fermentujących oligo-, di-, monosacharydów i polioli. Podzielona jest ona na dwa etapy – okres eliminacji, w czasie którego z menu usuwa się produkty bogate w FODMAP, i reintrodukcji, kiedy to powoli znów się je wprowadza.

 

Jak do tej pory przeprowadzono niewiele badań, jednak ich wyniki są obiecujące. Obserwacje na grupie 52 pacjentów z chorobą Crohna potwierdziły złagodzenie objawów po włączeniu diety o niskiej zawartości łatwo fermentujących węglowodanów u 50% badanych – rzadziej pojawiały się bóle brzucha, biegunki czy wzdęcia (S.L. Popa, C. Pop, D.L. Dumitrascu 2020). Nie miała natomiast żadnego wpływu na występowanie zaparć. Do największych trudności wymienianych przez pacjentów w trakcie stosowania diety low FODMAP należą: duży koszt produktów, konieczność samodzielnego przygotowania posiłków oraz trudności w zbilansowaniu menu. Jak dotąd brakuje niestety badań, które potwierdziłyby działanie tego modelu w dłuższej perspektywie czasu.

 

Produkty o dużej zawartości FODMAP to:
– cebula, czosnek, szparagi, soczewica, groszek zielony, kapusta, por,
– jabłka, gruszki, mango, arbuz, śliwki, owoce suszone,
– mleko, twaróg, śmietana, jogurt,
– nasiona roślin strączkowych,
– pszenica i żyto,
– orzechy nerkowca i pistacje,
– miód, syrop z agawy, syrop klonowy, słodziki.

 

6. Choroba Crohna – skuteczne interwencje dietetyczne
Choroba Leśniowskiego-Crohna jest jednostką o skomplikowanym przebiegu, która wpływa negatywnie na wszystkie aspekty życia, przez co znacząco obniża jego komfort. Niestety metody leczenia nie gwarantują pełnego wyzdrowienia, a w wielu przypadkach wciąż konieczna jest interwencja chirurgiczna. Istnieje kilka modeli dietetycznych, których zastosowanie może przynieść pewne korzyści, jednak najważniejszą zasadą żywieniową jest indywidualne dobranie menu. Wszystko zależy bowiem od stopnia nasilenia objawów, chorób współistniejących, a także tolerancji na dane produkty. Oprócz trzech powyższych modeli żywieniowych można wymienić kilka mniej restrykcyjnych zmian, które również zdają się korzystnie wpływać na przebieg choroby, a ich wprowadzenie nie jest aż tak skomplikowane.

 

Interwencje żywieniowe, które mogą sprawdzić się w chorobie Crohna (A.C. Brown, S.D. Rampertab, G.E. Mullin 2011):
– dieta wegetariańska,
– włączenie do menu suplementów witaminowych oraz zawierających składniki mineralne po uprzednim zbadaniu ich poziomu we krwi,
– wprowadzenie mniejszych posiłków, częstsze ich spożywanie,
– unikanie przekąsek pomiędzy posiłkami,
– dbanie o odpowiednie nawodnienie,
– ograniczenie spożycia napojów zawierających kofeinę,
– zrezygnowanie z alkoholu,
– zmniejszenie ilości błonnika w menu.

 

Nie należy zapominać, że bazą powinna być pełnowartościowa, dobrze zbilansowana i różnorodna dieta, która dostarczy wszystkich niezbędnych składników odżywczych. I choć dobór produktów może się różnić ze względu na indywidualną tolerancję, to dobrym pomysłem będzie zredukowanie udziału żywności przetworzonej bogatej w tłuszcze, cukier prosty i sól.

 


Bibliografia
Brown A.C., Rampertab S.D., Mullin G.E., Existing dietary guidelines for Crohn’s disease and ulcerative colitis, „Expert Review of Gastroenterology & Hepatology” 2011, 5(3) ,411–425.
Burgis J.C. et al., Response to strict and liberalized specific carbohydrate diet in pediatric Crohn’s disease, „World Journal of Gastroenterology” 2016, 22(6), 2111–2117.
Cohen S.A. et al., Clinical and Mucosal Improvement With Specific Carbohydrate Diet in Pediatric Crohn Disease, „Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition” 2014, 59(4), 516–521.
Kalla R. et al., Crohn’s disease, „the BMJ” 2014, 349, audio.
Marlow G. et al., Transcriptomics to study the effect of a Mediterranean-inspired diet on inflammation in Crohn’s disease patients, „Human Genomics” 2013, 7, 24.
Mizgier M., Jeszka J., Jarząbek-Bielecka G., Rola diety śródziemnomorskiej w zapobieganiu nadwadze i otyłości, niektórym chorobom dietozależnym oraz jej wpływ na długość życia, „Nowiny Lekarskie” 2010, 79(6), 451–454.
Papada E. et al., Adherence to Mediterranean diet in Crohn’s disease, „European Journal of Nutrition” 2020, 59, 1115–1121.
Popa S.L., Pop C., Dumitrascu D.L., Diet Advice for Crohn’s Disease: FODMAP and Beyond, „Nutrients” 2020, 12(12), 3751.
Roda G. et al., Crohn’s disease, „Nature Reviews Disease Primers” 2020, 6, 22.
Sulz M.Ch. et al., Treatment Algorithms for Crohn’s Disease, „Digestion” 2020, 101(suppl. 1), 43–57.
Wnęk D., Śródziemnomorska piramida żywieniowa, mp.pl/pacjent/dieta/diety/zdrowe_diety/70440,srodziemnomorska-piramida-zywieniowa, (15.03.2022).