Zachcianki żywieniowe występują u ponad 70% kobiet w ciąży. Pojawiają się zwykle pod koniec pierwszego trymestru, a ich częstotliwość i intensywność osiągają szczyt w drugim trymestrze. Badania prowadzono głównie w wysokorozwiniętych krajach Ameryki Północnej (N.C. Orloff, J.M. Hormes 2014). Czy zatem wzmożona ochota na określone przekąski wynika z fizjologii, czy uwarunkowań społeczno-kulturowych?

 

SPIS TREŚCI:

1. Najczęstsze zachcianki w ciąży

2. Hormony a zachcianki i awersje pokarmowe w ciąży

3. Niedobory pokarmowe a zachcianki w ciąży

4. Nudności a ryzyko poronienia

5. Zachcianki a czynniki kulturowe

6. Ostrożnie z zachciankami

7. Pica w ciąży

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Najczęstsze zachcianki w ciąży

N.C. Orloff i J.M. Hormes przeanalizowali 200 komentarzy kobiet w ciąży zamieszczonych na najpopularniejszych w Stanach Zjednoczonych blogach dotyczących ciąży. Na ich podstawie wyodrębniono produkty, na które najczęściej pojawiała się ochota. Poniżej znajdują się one w kolejności od najczęściej deklarowanych:

– słodycze,

– wysokokaloryczne przekąski węglowodanowe, np. pizza, frytki,

– mięso,

– owoce,

– wysokokaloryczny nabiał słony (sery, śmietana),

– fast food,

– lody,

– warzywa,

– wysokokaloryczny nabiał słodki (serki homogenizowane, lody, szejki mleczne).

 

W jaki sposób wytłumaczyć pojawianie się w okresie ciąży wzmożonego apetytu na określone produkty? Czy jest to kwestia wahań hormonalnych, niedoborów pokarmowych czy uwarunkowań kulturowych?

 

2. Hormony a zachcianki i awersje pokarmowe w ciąży

Hipoteza o fluktuacji hormonów jako przyczynie występowania zachcianek nie wydaje się wyczerpująco wyjaśniać tego zjawiska. Hormony mogą jednak wpływać na wybory żywieniowe kobiet w ciąży. M.M. Faas, B.N. Melgert, P. de Vos zaznaczają, że u szczurów obserwuje się wpływ hormonów płciowych na apetyt. I tak estrogeny powodują zahamowanie łaknienia, w przeciwieństwie do progesteronu, który je stymuluje. N. Geary także zaobserwował mniejszy apetyt u kobiet w okresie wzmożonej produkcji estrogenów oraz zwiększony przy większej ilości progesteronu. W okresie ciąży zmienia się ponadto percepcja smaku i zapachu, na co prawdopodobnie także wpływ mają hormony płciowe, jednak dane te pochodzą z badania na szczurach.

 

S. Nordin i wsp. podają, że prawdopodobnie to wyostrzenie zmysłów ma chronić przed spożyciem związków potencjalnie szkodliwych dla płodu. Takie zmiany w odczuwaniu bodźców smakowych prowadzą do określonych zachowań żywieniowych. Kobiety deklarują m.in. ochotę na produkty spożywane niechętnie przed ciążą lub zaczynają odczuwać odrazę do tych lubianych wcześniej. W badaniu obserwacyjnym wśród 105 kobiet aż 65% z nich w pierwszych tygodniach ciąży zaobserwowało u siebie awersję do kawy pomimo wcześniejszej regularnej konsumpcji (C.C. Lawson 2004). Takie zjawisko może wynikać ze zwiększenia wrażliwości na smak gorzki. U kobiet w ciąży może wystąpić także zmniejszenie zdolności do wyczuwania smaku słonego (M.M. Faas, B.N. Melgert, P. de Vos 2010). Fabryka Siły Sklep

 

3. Niedobory pokarmowe a zachcianki w ciąży

Kolejna hipoteza mówi o tym, że zachcianki pojawiają się w odpowiedzi na zwiększające się potrzeby rozwijającego się nowego organizmu. Kobieta w ciąży potrzebuje więcej żelaza, jodu, kwasu foliowego, kilokalorii. Powinna także dbać o dostarczanie odpowiedniej ilości kwasu DHA oraz witaminy D. Kobiety najchętniej sięgają po słodycze i wysokokaloryczne przekąski węglowodanowe. Niestety nie są to źródła witamin i składników mineralnych. Idąc tym tropem, kobiety w ciąży powinny raczej kierować swoją uwagę instynktownie w kierunku np. ciemnozielonych warzyw, roślin strączkowych, ryb, owoców. Potwierdza się to w przypadku pewnego odsetka kobiet, jednak nie jest to dominująca tendencja. Teoria o niedoborach pokarmowych nie do końca wyjaśnia więc pojawianie się apetytu na konkretne produkty w ciąży.

 

4. Nudności a ryzyko poronienia

Charakterystycznym objawem ciążowym są mdłości (niekiedy wymioty). Niejednokrotnie specyficzne produkty przyczyniają się do ich występowania. N.C. Orloff i J.M. Hormes sugerują, że takie reakcje organizmu zapobiegają np. zatruciu pokarmowemu oraz spożyciu związków mogących wywołać poronienie. Kobiety często czują awersję do produktów o gorzkim smaku, jajek czy mięsa. Choć te objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, prawdopodobnie przynoszą korzyści. A.E. Czeizel i E. Puhó wykazali, że wśród kobiet doświadczających nudności i wymiotów odnotowuje się mniejszy odsetek przypadków przedwczesnego porodu. Z kolei R.L. Chan i wsp. zaobserwowali, że występowanie mdłości i wymiotów wiąże się z niższym ryzykiem poronienia.

 

5. Zachcianki a czynniki kulturowe

Bez wątpienia to, jakiego rodzaju zachcianki pojawiają się u kobiety w ciąży czy też w okresie przed wystąpieniem miesiączki, zależy od kultury, w jakiej żyje. Jak podają S. Parker, N. Kamel, D.A. Zellner, czekolada jest produktem silnie pożądanym w społeczeństwie amerykańskim, ale już np. w Egipcie pożądane są zupełnie inne produkty. W Indiach np. stan ten opisywany jest jako „dola-duka”, dola oznacza zachcianki, a duka awersję. W Nigerii najczęściej preferowanym jedzeniem w okresie ciąży są owoce, warzywa i zboża, w Tanzanii – mięso, ryby, owoce, warzywa i zboża. To naturalne, że w zależności od dostępności jedzenia i zwyczajów preferencje żywieniowe kobiet w ciąży będą się różnić. Wydaje się jednak, że zjawisko nabierania wstrętu do konkretnych produktów i pożądanie innych jest powszechne na całym świecie.

 

6. Ostrożnie z zachciankami

Zachcianki, zwłaszcza na produkty wysokokaloryczne, mogą prowadzić do nadmiernego przyrostu masy ciała w ciąży. Ten zaś wiąże się z wyższym ryzykiem cukrzycy ciążowej i stanu przedrzucawkowego. Nadmierna masa ciała może także negatywnie oddziaływać na dziecko, prowadzić do makrosomii czy zwiększać ryzyko wystąpienia u niego nadwagi i otyłości w przyszłości.

 

Często, bo dotyczy to aż ponad 50% kobiet, nadmierna masa ciała w ciąży występuje wśród mieszkanek Stanów Zjednoczonych. Z kolei zaledwie 2,7% wietnamskich kobiet przybiera w trakcie ciąży więcej niż 20 kg. Może wskazywać to na wpływ kulturowych wzorców żywieniowych praktykowanych w USA na nadmierny przyrost masy ciała u ciężarnych. Hiszpanki zamieszkujące USA krócej niż 10 lat mają o połowę mniejsze ryzyko wystąpienia nadmiernej masy ciała w ciąży w porównaniu z Hiszpankami zamieszkującymi Amerykę dłużej (L. Chasan-Taber i wsp. 2008).

 

Rekomendowany przyrost masy ciała w ciąży w zależności od wyjściowej wartości BMI zgodnie ze stanowiskiem Institute of Medicine

 

Wyjściowa wartość BMI [kg/m2] (przed ciążą)Rekomendowany przyrost masy ciała w okresie ciąży [kg]Rekomendowany średni tygodniowy przyrost masy ciała w II i III trymestrze *[kg/tydzień]
< 18,512,5–180,51
18,5–24,911,5–160,42
25–29,97–11,50,28
≥ 305–90,22

*Rekomenduje się, aby przyrost masy ciała w I trymestrze wynosił 0,5–2 kg

 

7. Pica w ciąży

Pica to zjawisko mogące wystąpić także w okresie ciąży. Polega na spożywaniu substancji niejadalnych. Jak podają S.L. Young i wsp. zjawisko to odnotowano niemal we wszystkich kulturach, a także u zwierząt. Przypuszcza się więc, że takie zachowania nie są wynikiem oddziaływania czynników kulturowych, a raczej występujących niedoborów żywieniowych.

 

Najczęściej pica manifestowana jest w postaciach:

– geofagii (spożywanie ziemi),

– amylofagii (spożywanie surowych produktów skrobiowych, np. surowy ryż),

– pagofagii (spożywanie dużych ilości lodu).

 

S.L. Young i wsp. w badaniu przekrojowym zaobserwowali, że pica częściej objawiała się u kobiet z niedoborem żelaza i anemią niż u kobiet bez anemii. Badanie to było przeprowadzone wśród ciężarnych mieszkanek Tanzanii. Może to pośrednio potwierdzać teorię, że zjawisko to jest motywowane występowaniem niedoborów. Jednak z przytoczonych w pracy badań wynika, że zarówno spożycie ziemi, jak i surowego ryżu zmniejsza przyswajanie żelaza z przewodu pokarmowego. Trudno więc uznać, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między picą a anemią.

 

Autorzy zakładają, że może występować odpowiedzialny za występowanie zaburzenia pica trzeci czynnik łączący oba wyżej wymienione, jak np. stany zapalne w obrębie układu pokarmowego, które przyczyniają się do występowania anemii. Przypuszcza się bowiem, że geofagia może przynieść ulgę w objawach takich jak refluks (poprzez zwiększenie pH treści żołądkowej) czy biegunka (poprzez zwolnienie pasażu jelitowego).

Trudno stwierdzić, z jaką częstością to zjawisko występuje w Polsce.

 

R.A. Lumish i wsp. zaobserwowali je u 46% ciężarnych amerykańskich nastolatek (badane przyznały, że przynajmniej raz w przebiegu ciąży zdarzyło im się chcieć spożyć coś, co nie było pożywieniem). Kobiety deklarowały spożycie lodu, surowego ryżu, pudru (np. do pielęgnacji niemowląt). Badane miały mniejsze stężenie żelaza w organizmie.

Jeżeli więc występują objawy zaburzenia pica, warto wykonać badanie krwi pod kątem występowania anemii z niedoboru żelaza oraz poinformować o nich lekarza prowadzącego ciążę.

 

Występowanie wzmożonego apetytu, zachcianki i awersje żywieniowe są w ciąży zupełnie naturalne. Poddawanie się instynktom z pozoru może wydawać się rozsądne, biorąc pod uwagę założenie, że natura wie, co dla człowieka najlepsze. Niestety, jak dowodzą badania, pozostajemy pod tak silnym wpływem cywilizacji, że pewne naturalne zachowania zostają zachwiane przez czynniki kulturowe. Kobiety w ciąży, które dorastają w dobrobycie, bardzo chętnie sięgają po produkty bogate w cukier i tłuszcz. Czy więc poddawać się tym zachciankom? Jak najbardziej tak, ale dbajmy jednocześnie o kontynuowanie pełnowartościowej diety oraz kontrolujmy przyrost masy ciała.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia

Chan R.L. et al., Severity and duration of nausea and vomiting symptoms in pregnancy and spontaneous abortion, „Human Reproduction” 2010, 25(11), 2907–2912.

Chasan-Taber L. et al., Predictors of excessive and inadequate gestational weight gain in Hispanic women, „Obesity” 2008, 16(7), 1657–1666.

Czeizel A.E., Puhó E., Association between severe nausea and vomiting in pregnancy and lower rate of preterm births, „Paediatric and Perinatal Epidemiology” 2004, 18(4), 253–259.

Faas M.M., Melgert B.N., de Vos P., A Brief Review on How Pregnancy and Sex Hormones Interfere with Taste and Food Intake, „Chemosensory Perception” 2010, 3(1), 51–56.

Geary N., Estradiol, CCK and satiation, „Peptides” 2001, 22(8), 1251–1263.

Lawson C.C. et al., Changes in caffeine consumption as a signal of pregnancy, „Reproductive Toxicology” 2004, 18(5), 625–633.

Lumish R.A. et al., Gestational iron deficiency is associated with pica behaviors in adolescents, „The Journal of Nutrition” 2014, 144(10), 1533–1539.

Nordin S. et al., A longitudinal descriptive study of self-reported abnormal smell and taste perception in pregnant women, „Chemical Senses” 2004, 29(5), 391–402.

Orloff N.C., Hormes J.M., Pickles and ice cream! Food cravings in pregnancy: hypotheses, preliminary evidence, and directions for future research, „Frontiers in Psychology” 2014, 5, 1076.

Parker S., Kamel N., Zellner D.A., Food craving patterns in Egypt: comparisons with North America and Spain, „Appetite” 2003, 40(2), 193–195.

Rodin J. et al., Food cravings in relation to body mass index, restraint and estradiol levels: a repeated measures study in healthy women, „Appetite” 1991, 17(3), 177–185.

Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines, ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK32801/ (25.05.21).

Yung S.L. et al., Association of Pica with Anemia and Gastrointestinal Distress among Pregnant Women in Zanzibar, Tanzania, „The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene” 2010, 83(1), 144–151.