Szczególnie w okresie wzmożonych przeziębień wielu z nas sięga po witaminę C. Ma ona wzmacniać odporność i ochronić przed czyhającymi infekcjami. Ostatnio głośne stały się doniesienia na temat wielokierunkowego działania witaminy C, szczególnie lewoskrętnej. Czy mają one jakiekolwiek poparcie naukowe? Jaki wpływ na nasz organizm ma wymieniony związek i czy jest wart swojej ceny? Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy zacząć od najważniejszych wiadomości na temat samej witaminy C.

 

SPIS TREŚCI:

1. Witamina C – czym jest?
2. Witamina C – działanie w organizmie
3. Witamina C – zapotrzebowanie
4. Witamina C – zastosowanie
5. Witamina C – źródła w żywności
6. Witamina C – czy jest bezpieczna?
7. Witamina C lewoskrętna – fakt czy mit

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -10 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Witamina C – czym jest?
Witamina C nazywana jest inaczej kwasem L-askorbinowym. Tak jak inne witaminy stanowi związek konieczny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, który musi być dostarczany z zewnątrz (jedynie niektóre witaminy z grupy B są syntezowane po części przez florę bakteryjną w jelitach). Ciekawostką jest fakt, że część organizmów sama syntezuje kwas askorbinowy, przez co nie musi dostarczać go z pożywieniem. Do tej grupy jednak nie należą ludzie i np. świnki morskie czy dalmatyńczyki. Kwas askorbinowy to pochodna cukru prostego – glukozy. Jego odkrycie było ściśle związane z poszukiwaniem przyczyny choroby, jaką jest szkorbut, inaczej nazywany gnilcem. Stąd też nazwa kwas askorbinowy od łacińskiego scorbutus, czyli szkorbut. Choroba dotykała przede wszystkim osoby o ograniczonym dostępie do świeżych warzyw i owoców, m.in. marynarzy uczestniczących w długich i dalekich wyprawach. Pierwsze opisy objawów choroby znajdują się już w papirusach pochodzących z Egiptu i sięgają 1550 r. p.n.e. Do głównych symptomów choroby należą chociażby bóle w obrębie stawów, mięśni i kości, krwawienia bez przyczyny, a także utrata uzębienia niezwiązana z procesami starzenia.

 

Dopiero w 1928 roku Albert Szenta-Gorgy pozyskał witaminę C z papryki, za co przyznano mu Nagrodę Nobla. Swój udział w późniejszym określeniu sposobu syntezy kwasu miał również uczony o polskich korzeniach Tadeusz Reichstein. Postać wyizolowanej witaminy C to biały proszek o charakterystycznym kwaśnym posmaku, niewydzielający zapachu. Należy do grupy witamin ulegających rozpuszczeniu w środowisku wodnym.

 

2. Witamina C – działanie w organizmie

Jedną z podstawowych funkcji witaminy C jest pośrednie umożliwianie zachodzenia dużej puli reakcji biochemicznych. Kwas askorbinowy jest bowiem tzw. kofaktorem enzymów uczestniczących w wielu przemianach. Jest więc częścią niebiałkową, która aktywuje działanie białka enzymatycznego. Taka funkcja witaminy C powoduje, że jest ona niezbędna m.in. do syntezy kolagenu koniecznego do zachowania prawidłowej struktury i właściwości tkanki łącznej. Najbardziej kojarzy się witaminę C z jej korzystnym wpływem na działanie układu odpornościowego organizmu. Wspomaga ona ochronę przed infekcjami, częstymi zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. Ma jednak również pozytywny wpływ na zmniejszenie uczucia zmęczenia, a także poprawę wydolności fizycznej organizmu. Stąd niewątpliwie istotne korzyści z jej odpowiedniej podaży mogą czerpać osoby aktywne fizycznie oraz sportowcy.

 

Znaczącym w żywieniu działaniem witaminy C jest jej wpływ na zwiększenie przyswajalności żelaza, którego niedobór w organizmie wywołuje anemię. Stąd też uważa się, że jej niedobory mogą być jednym z czynników predysponujących do rozwoju niedokrwistości. Fabryka Siły Sklep

 

Ogromnie ważna dla zachowania zdrowia jest aktywność przeciwutleniająca witaminy C. Kwas askorbinowy stanowi jeden z najlepiej poznanych antyoksydantów, a jego wpływ ochronny zauważa się m.in. w stosunku do chorób sercowo-naczyniowych. Zmiatanie wolnych rodników tlenowych powoduje zmniejszenie ilości uszkodzeń strukturalnych w obrębie DNA, lipidów, białek. Ma to swoje odzwierciedlenie w obniżonym ryzyku chorób nowotworowych. Witamina C zapobiega także transformacji azotanów (konserwanty stosowane m.in. w wędliniarstwie) w niebezpieczne nitrozwiązki, dzięki czemu zmniejsza ryzyko zachorowania na raka żołądka.

 

Innymi właściwościami kwasu askorbinowego to pozytywny wpływ na gospodarkę węglowodanową (zmniejszanie poziomu glukozy w stanach jej podwyższonego stężenia oraz na czczo u osób chorujących na cukrzycę), na ciśnienie tętnicze krwi oraz działanie wspomagające gojenie ran.

 

3. Witamina C – zapotrzebowanie

Główną determinantą ustalonej wielkości zalecanych dawek witaminy C jest zapobieganie szkorbutowi. Ważne jest systematyczne jej dostarczanie, gdyż organizm człowieka sam jej nie syntezuje oraz nie ma zdolności do jej magazynowania w większych ilościach niż 20 mg na kilogram masy ciała. Zapotrzebowanie jest jednak różne w zależności od wielu czynników, w tym wieku, masy ciała danej osoby, poziomu aktywności fizycznej czy płci. Zwiększone ilości witaminy C powinny się znaleźć w diecie kobiet w ciąży, w okresie laktacji, a także m.in. osób chorych na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę. Grupą o zwiększonym zapotrzebowaniu są osoby żyjące w dużym stresie oraz palące papierosy. Ta ostatnia grupa, jak wykazują badania, powinna dostarczać aż 40% więcej kwasu askorbinowego w codziennych posiłkach niż osoby niepalące, aby ich organizm wchłonął porównywalne wartości omawianej witaminy. Również w sytuacji zażywania lekarstw (w tym kwasu acetylosalicylowego) i problemów z przewodem pokarmowym (wymioty, nieprawidłowości w pracy jelit) należy pamiętać o zmniejszonej absorpcji witaminy C w ustroju.

 

4. Witamina C – zastosowanie

Izomer witaminy C jest szeroko stosowanym dodatkiem w przemyśle spożywczym. Zastosowanie znajdują także pochodne kwasu askorbinowego, które oznaczane są symbolami od E300 do E304 oraz E315. Główną ich funkcją w żywności jest działanie antyutleniające. Dzięki zapobieganiu utlenianiu składników produkty zachowują odpowiednie parametry, takie jak wartość odżywcza, barwa, zapach. Zgodnie z danymi GIS (Główny Inspektorat Sanitarny) z 2016 użycie kwasu askorbinowego dotyczyło w wymienionym roku około 4 tysięcy produktów spożywczych.

 

5. Witamina C – źródła w żywności

Zdecydowanie najbogatsze w witaminę C są warzywa i owoce, które dodatkowo dostarczają mnóstwo innych cennych składników odżywczych. Wśród nich wymienić można błonnik pokarmowy oraz mnóstwo antyoksydantów, m.in. bioflawonoidy. W tabeli poniżej znajdują się jedne z najbardziej obfitych w witaminę C roślin wraz z szacunkową zawartością tego związku w produkcie. Wbrew ogólnym skojarzeniom owocem najbogatszym w witaminę C nie jest cytryna. Dla porównania ma ona 40–60 mg kwasu askorbinowego na 100 g

ProduktIlość witaminy C (mg/100 g)
Natka pietruszki269
Papryka125–200
Brokuł65–150
Brukselka65–145
Kalarepa70–100
Dzika róża (owoc)250–800
Czarna porzeczka150–300
Truskawki46–90
Kiwi84

Źródło: Janda K., Kasprzak M., Wolska J., Witamina C – budowa, właściwości, funkcje, „Pomeranian Journal of Life Sciences" 2015, 61(4), 419–425.

Szacuje się, że średnia ilość kwasu askorbinowego przyjmowanego wraz z posiłkami wynosi około 70–80 mg na dzień. Biorąc pod uwagę zakres wartości referencyjnych, są to ilości zwykle pokrywające nasze zapotrzebowanie.

 

6. Witamina C – czy jest bezpieczna?

Witaminę C w postaci naturalnej uważa się za nietoksyczną i bezpieczną nawet w dużych ilościach. Są jednak grupy populacyjne, u których należy zachować ostrożność, szczególnie przy przyjmowaniu kwasu askorbinowego syntetycznego. Grupą osób narażonych na wystąpienie niebezpiecznych powikłań, w tym uszkodzeń czerwonych krwinek, a nawet szybkiego zgonu, są osoby z pewną mutacją genetyczną. Dotyczy ona przede wszystkim mężczyzn zamieszkujących obszary Morza Śródziemnomorskiego, kontynentu afrykańskiego, azjatyckiego, a także nacje Żydów sefardyjskich. Na witaminę C w nieodpowiednio wysokich dawkach muszą uważać także osoby chorujące na anemię sierpowatokrwinkową.

 

Organizm przy zwiększonym spożyciu witaminy C zwykle radzi sobie dzięki zmniejszaniu jej wchłaniania w jelitach oraz wydalaniu nadprogramowej ilości wraz z moczem. Objawami przyjmowania zbyt dużych ilości kwasu askorbinowego są tworzące się kamienie nerkowe, które są wynikiem odkładania witaminy C w postaci szczawianów. Takie symptomy dotyczą długoterminowego stosowania kwasu askorbinowego. Tuż po spożyciu megadawki omawianego związku pojawić się mogą z kolei zaburzenia dotyczące funkcjonowania żołądka i jelit, w tym m.in. biegunka.

 

Za bezpieczną dawkę uważa się ilość do 1000 mg, czyli 1 g na dobę. Biorąc pod uwagę tę liczbę, aż trudno uwierzyć w zalecane dawki tzw. lewoskrętnej witaminy, które dochodzą nawet do 200 gram dziennie. Być może oparte są one na poglądach jednego z laureatów Nagrody Nobla – Linusa Paulinga. Sam badał właściwości witaminy C oraz przyjmował ją w dawkach sięgających kilku gramów dziennie. Był przekonany, że właśnie to działanie pozwoliło mu długo cieszyć się zdrowiem (dożył 93 lat). Z pewnością postać wybitnego fizyka i chemika może przekonywać o słuszności takiego postępowania.

 

7. Witamina C lewoskrętna – fakt czy mit?

Biorąc pod uwagę korzystny wpływ witaminy C na organizm człowieka, niejako zrozumiała jest chęć wykorzystania jej potencjału do samoleczenia czy też poprawy zdrowia. Niestety okazuje się, że lewoskrętność tego związku to przykry chwyt marketingowy. Jak wspomniano wcześniej, witamina C to inaczej kwas L-askorbinowy. Stąd najprawdopodobniej dodatek do jego nazwy „lewoskrętna”. Biorąc pod uwagę jednak faktyczną budowę chemiczną kwasu, jest on zawsze prawoskrętny i w takiej postaci wykazuje swoją najwyższą aktywność. Izomer lewoskrętny natomiast to stosowany w żywności konserwant, antyutleniacz o dużo mniejszej aktywności biologicznej niż aktywność witaminy C (około 5%).

 

Moda na witaminę C lewoskrętną sprawiła, że środek ten dostępny jest w wielu sklepach internetowych, zielarskich, a nawet tych sprzedających różnego rodzaju chemikalia. Nie zawsze natomiast środki te są odpowiednio oznakowane, brakuje wiadomości o tym, czy jest to suplement diety, często też opisy na opakowaniu sugerują właściwości lecznicze produktu. Zwykle są to dość duże opakowania o masie 100, 500 czy 1000 g.

 

Warto zwrócić jednak uwagę na prawne aspekty nazywania preparatów lewoskrętną witaminą C. Jednym z ważnych zaleceń dotyczących oznaczeń środków spożywczych jest zakaz wprowadzania konsumentów w błąd. Podkreślmy, że kwas L-askorbinowy mimo literki "L" jest prawoskrętny. Stąd wnioskować można o naruszeniu wymienionej zasady. Procedury akceptacji wprowadzanych do obrotu suplementów diety często zajmują sporo czasu. Stąd zanim wydane zostaną zalecenia co do poprawy nazwy produktu, może upłynąć nawet pół roku, a w tym czasie produkt znajduje się na półkach sklepowych i przyciąga klientów.

 

Z pewnością w istnienie substancji, która jest jak magiczna różdżka i w krótkim czasie leczy wiele chorób oraz poprawia zdrowie, chcielibyśmy wierzyć wszyscy. Niestety w przypadku lewoskrętnej jednak (nie)witaminy C nie osiągniemy pożądanych pozytywnych rezultatów. W przypadku profilaktyki zdrowotnej nie warto wierzyć w drogę na skróty. Oczywiście jest mnóstwo składników odżywczych, produktów i żywności, która naturalnie wspiera nasze zdrowie. Pamiętajmy jednak o tym, że jednorazowe ich spożycie nie załatwia sprawy. Czy w takim razie nie ma sensu korzystać z wartościowych produktów? Oczywiście jest! Warto wprowadzić je do zdrowego stylu życia, czyli przede wszystkim postawić na urozmaiconą i zbilansowaną dietę, a także aktywność fizyczną.

 


Bibliografia

Janda K., Kasprzak M., Wolska J., Witamina C – budowa, właściwości, funkcje, „Pomeranian Journal of Life Sciences” 2015, 61(4), 419–425.
Dobosz A., Witamina C., Fakty i mity, „Świat Przemysłu Farmaceutycznego” 2016, 1, 77–81.
Saran-Jagodzińska A., Lewoskrętna witamina C, czyli o wprowadzaniu konsumentów w błąd, „Food Forum” 2016, 5, 24–30.