Stosowanie suplementów diety jest coraz bardziej powszechne. Także wielu rodziców uważa za konieczne podawanie ich dzieciom. Na rynku możemy znaleźć suplementy w postaci tabletek, kapsułek, syropów, a nawet żelków i cukierków. Szeroko reklamowane są preparaty na odporność, poprawę apetytu czy zdrowe kości. Czy warto włączać je do diety dzieci? Jakie suplementy warto stosować, a które nie są konieczne? 

 

SPIS TREŚCI:
1. Czym są suplementy diety
2. Witamina D
3. Kwasy omega-3
4. Wapń
5. Żelazo

6. Podsumowanie

 

 

1. Czym są suplementy diety
Zgodnie z definicją pochodzącą z Ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia suplement diety „jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będącym skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny, pojedynczych lub złożonych, wprowadzanym do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie”. Co ważne, suplement nie może zastępować odpowiednio zbilansowanej diety – jest jedynie jej uzupełnieniem. Środki te spełniają wymagania zawarte w regulacjach prawnych, jednak warto pamiętać, że nie mają właściwości leczniczych.

 

Z badań naukowych wynika, że ponad 70% dzieci przyjmuje suplementy diety, z czego prawie 60% dostaje je każdego dnia (M. Mazurek i wsp. 2022). Witaminy i składniki mineralne są niezbędne do prawidłowego wzrostu i rozwoju dzieci, jednak zazwyczaj dobrze zbilansowana dieta jest w stanie dostarczyć większość potrzebnych składników. Niektóre specyficzne sytuacje wymagają przyjmowania suplementów (np. dzieci na diecie wegańskiej powinny suplementować m.in. witaminę B12, dzieci jedzące bardzo wybiórczo mogą potrzebować dodatkowych składników w zależności od wyników badań), jednak za każdym razem decyzję o wprowadzeniu takich preparatów powinien podejmować lekarz.

 

2. Witamina D
Jedynym suplementem zalecanym osobom w każdym wieku, w tym dzieciom, jest witamina D. Witamina D syntetyzowana jest pod wpływem promieni słonecznych, a dzieci w Polsce narażone są na jej niedobór ze względu na szerokość geograficzną. Oprócz niewystarczającej ekspozycji na słońce innymi czynnikami ryzyka niedoboru są: karmienie wyłącznie piersią (mleka modyfikowane dostępne na rynku są wzbogacone o witaminę D3), wcześniactwo, otyłość oraz ciemny kolor skóry (ze względu na wyższą zawartość melaniny, która zmniejsza skuteczność syntezy skórnej).

 

Odpowiedni poziom witaminy D jest kluczowy dla prawidłowego rozwoju młodego organizmu. Jej źródłem jest synteza skórna, ale także niektóre pokarmy: tłuste ryby, żółtko jaja i pełnotłuste produkty mleczne. Działanie witaminy D jest wielokierunkowe – uczestniczy w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, tworzeniu tkanki kostnej, a także wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układów odpornościowego, nerwowego i mięśniowego. Witaminę D należy podawać każdemu niemowlęciu niezależnie od sposobu karmienia.

  Fabryka Siły Sklep

Jak powinno wyglądać dzienne dawkowanie witaminy D?
– Niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia – 400 j.m. (10 µg);
– niemowlęta pomiędzy 6. a 12. miesiącem życia – 400–600 j.m. (10–15 µg);
– dzieci pomiędzy 1. a 10. rokiem życia – 600–1000 j.m. (15–25 µg) w okresie jesienno-zimowym lub 600–1000 j.m. (15–25 µg) przez cały rok;
– dzieci powyżej 10. roku życia – 800–2000 j.m. (20–50 µg) w okresie jesienno-zimowym lub 800–2000 j.m. (20–50 µg) przez cały rok.

 

Dzieci powinny przyjmować witaminę D cały rok, jeśli w miesiącach letnich nie przebywają na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut dziennie. Najbardziej miarodajny wskaźnik zaopatrzenia organizmu w witaminę D to poziom 25(OH)D3 w osoczu krwi, z tego względu zaleca się przeprowadzenie badania i na tej podstawie dobieranie dawki suplementacyjnej.

 

3. Kwasy omega-3
Kwasy tłuszczowe omega-3 są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu w każdym wieku, a szczególnie ważne są w okresie ciąży, laktacji oraz wczesnego dzieciństwa. Istotną rolę pełni kwas dokozaheksaenowy (DHA). Źródło kwasów omega-3 stanowią tłuste ryby morskie (np. makrela, śledź, łosoś), olej rybi oraz owoce morza. Badania pokazują, że spożycie ryb w polskiej populacji jest niedostateczne (E. Sygnowska i wsp. 2005).

 

Wzbogacanie diety o kwasy omega-3 powinno w pierwszej kolejności polegać na zachęcaniu do spożycia większej ilości dobrej jakości ryb, a dopiero alternatywą może być przyjmowanie suplementów. Obecnie nie zaleca się suplementacji DHA u niemowląt karmionych piersią, natomiast dietę bogatą w kwasy omega-3 lub ich suplementację zaleca się mamie karmiącej. Mleka modyfikowane z kolei powinny być wzbogacone o DHA. Wśród dzieci powyżej 1. roku życia suplementację DHA należy rozważyć, jeśli dziecko nie spożywa regularnie ryb (minimum 1–2 porcje w tygodniu). Zalecana dawka to 150–200 mg kwasów tłuszczowych omega-3 na dobę. Szczególnie zagrożone niedoborem DHA są dzieci urodzone przedwcześnie. Suplementacja kwasów omega-3 uznana jest za korzystną i bezpieczną.

 

4. Wapń
Niekiedy rodzice, troszcząc się o zdrowe i mocne kości dzieci, uzupełniają ich dietę suplementami z wapniem. Faktycznie podstawową funkcją wapnia jest budowa kości i zębów, jednak jeśli dziecko nie stosuje diety bezmlecznej, nie ma potrzeby suplementacji. Produkty mleczne są głównym i najlepszym źródłem pierwiastka. Wapń w odpowiedniej ilości można dostarczyć wraz z dietą poprzez uwzględnienie takich produktów jak mleko, jogurt, kefir, maślanka, sery, nasiona roślin strączkowych, sezam, płatki owsiane, migdały, siemię lniane czy zielone warzywa. W przypadku stosowania diety bezmlecznej należy zwrócić większą uwagę na ilość wapnia w diecie dziecka. Warto sprawdzać, czy roślinne zamienniki nabiału są fortyfikowane wapniem oraz pamiętać o wstrząśnięciu napojów roślinnych przed użyciem, w przeciwnym razie wapń może opaść na dno kartonu. Niekiedy lekarz może zlecić dodatkową suplementację.

 

5. Żelazo
Zapotrzebowanie na żelazo u dzieci jest stosunkowo wysokie ze względu na okres szybkiego wzrostu. Niedobór żelaza, który jest przyczyną niedokrwistości z niedoboru żelaza, może wiązać się z gorszym rozwojem psychoruchowym. U zdrowych niemowląt i małych dzieci o prawidłowej masie ciała dodatkowa suplementacja żelazem nie jest jednak konieczna. Mleko modyfikowane jest wzbogacane o ten pierwiastek. Podawanie preparatów z żelazem  zaleca się z kolei u niemowląt urodzonych przedwcześnie oraz o niskiej urodzeniowej masie ciała (2000–2500 g). Co ważne, wszystkie niemowlęta po ukończeniu 6. miesiąca życia powinny otrzymywać pokarmy uzupełniające bogate w żelazo (np. mięso, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych czy kaszki zbożowe wzbogacane żelazem). Objawy, które mogą świadczyć o niedoborze pierwiastka, to apatia i osłabienie, bladość skóry, zawroty głowy, brak apetytu czy podatność na infekcje. W przypadku podejrzenia niedoboru żelaza należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, który zleci odpowiedni badania krwi i dobierze ewentualną suplementację.

 

6. Podsumowanie
Większość witamin i składników mineralnych można dostarczyć wraz z dietą. Warto zadbać, aby była ona dobrze zbilansowana i urozmaicona. Jedyne substancje, które zgodnie z aktualnymi wytycznymi powinny suplementować u dzieci, to witamina D i ewentualnie kwasy DHA (w zależności od poziomu spożycia ryb). Zazwyczaj lepszym rozwiązaniem niż preparaty multiwitaminowe są produkty z konkretnym składnikiem. Niepolecane są zwłaszcza syropy czy cukierki multiwitaminowe o dużej zawartości cukru, a często także z dodatkiem niepotrzebnych barwników czy aromatów. Produkty te łatwo przedawkować, a jednocześnie wzmacniają preferencję dotyczącą smaku słodkiego.

 

Nie warto sięgać też po suplementy reklamowane jako „na sen”, „na poprawę apetytu”, „na skupienie” czy podobnych. Lepiej poszukać przyczyny słabego apetytu czy kłopotów z koncentracją u dzieci, a nie ufać, że pomoże suplementacja. Należy pamiętać, że samodzielne wprowadzanie suplementacji, zwłaszcza kilku preparatów naraz, może doprowadzić do przedawkowania. Bardzo istotne jest, aby rodzice korzystali z wiarygodnych źródeł informacji na temat suplementów i ich skutków ubocznych oraz interakcji z lekami. Zamiast podawania suplementów, które rzekomo mają zapewnić prawidłowy rozwój dziecka, lepiej zadbać o zdrową i urozmaiconą dietę bogatą w warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe i źródła pełnowartościowego białka. Warto pamiętać, że witaminy i składniki mineralne zawarte w pożywieniu są lepiej przyswajalne, a ryzyko ich przedawkowania jest znikome.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Agostoni C., Esposito S., Nobili A., Dietary supplements in infants and children: only beneficial?, „Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition” 2016, 63, 177–180.
Białas W., Wskazania do wprowadzenia suplementacji diety u dziecka, dietetycy.org.pl/wskazania-do-wprowadzenia-suplementacji-diety-u-dziecka/ (20.05.2023).
Chmielewska A., Patro-Gołąb B., Mrukowicz J., Zalecenia dotyczące suplementacji diety, Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, pod red. Szajewskiej H., Horvath A., Kraków 2017, 87–92.
Czajkowski K. et al., Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dekozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do lat 3, „Pediatria Polska” 2010, 85, 597–603.
Kmieciak P., Suplementacja dzieci: tran, omega-3, witamina D, wapń, „Food Forum” 2016, 5(15), 19–23.
Mazurek M. et al., Dietary supplements use among children from south-eastern Poland, „Pediatria Polska” 2022, 97(1), 13–19.
Rusińska A. et al., Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018 r., „Postępy Neonatologii” 2018, 24(1).
Sygnowska E. et al., Spożycie produktów spożywczych przez dorosłą populację Polski. Wyniki programu WOBASZ, „Kardiologia Polska” 2005, 63(6), epub.
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o Bezpieczeństwie Żywności i Żywienia (Dz. U. Nr 171, poz. 1225).