Dieta śródziemnomorska, znana ze swoich korzyści zdrowotnych, jest jednym z najpopularniejszych modeli żywienia na świecie. Opiera się na produktach i sposobach przygotowywania posiłków charakterystycznych dla krajów basenu Morza Śródziemnego, takich jak Włochy, Grecja, Hiszpania czy Turcja. Cechuje się wysokim spożyciem owoców, warzyw, pełnoziarnistych produktów zbożowych, oliwy z oliwek oraz umiarkowanym spożyciem ryb i drobiu. W Polsce stosowanie tego modelu żywienia może okazać się trudne i nie do końca ekonomiczne, dlatego warto zastanowić się, jak skutecznie zaadaptować dietę śródziemnomorską do polskich warunków, aby nadal czerpać z niej korzyści zdrowotne i cieszyć się jej walorami smakowymi.

 

SPIS TREŚCI:

1. Założenia diety śródziemnomorskiej

2. Dokładne zalecenia diety śródziemnomorskiej

3. Dieta śródziemnomorska po polsku

 

 

1. Założenia diety śródziemnomorskiej
W rankingu najzdrowszych sposobów żywienia przygotowywanym co roku przez magazyn informacyjny „U.S. News & World Report” dieta śródziemnomorska od lat zajmuje pierwsze miejsce. Jej ciągła popularność wynika z połączenia zdrowotnych korzyści i przyjemności z jedzenia podczas jej stosowania. Opiera się na kilku kluczowych założeniach, które tworzą model żywieniowy promujący długowieczność i dobre zdrowie.

Podstawą diety śródziemnomorskiej jest wysokie spożycie owoców i warzyw, które dostarczają organizmowi niezbędnych witamin, składników mineralnych i błonnika. Te naturalne składniki są fundamentem każdego posiłku, dzięki czemu pomagają w utrzymaniu zdrowia i witalności. Oliwa z oliwek zastępuje inne tłuszcze, zwłaszcza zwierzęce, i jest ceniona za swoje właściwości przeciwzapalne i wpływ na poprawę profilu lipidowego.

 

W przypadku tej diety istotne jest również spożycie pełnoziarnistych produktów zbożowych, które są kluczowe dla utrzymania stabilnego poziomu glukozy we krwi i zapewnienia długotrwałego uczucia sytości. Regularna konsumpcja ryb i owoców morza pozwala na dostarczenie wysokiej jakości białka i kwasów tłuszczowych omega-3 istotnych dla zdrowia serca i ogólnej kondycji układu krążenia.

 

Mięso czerwone pojawia się w tej diecie rzadko – zaleca się, aby zastępować je białkiem roślinnym, np. nasionami roślin strączkowych, które dostarczają zarówno białka, jak i błonnika, co przyczynia się do poprawy trawienia i zwiększa satysfakcję z posiłków. Chudy nabiał, głównie w postaci serów i jogurtów z mleka owczego i koziego, spożywany jest z umiarkowaną częstotliwością, co wspiera zdrowie układów kostnego i trawiennego.

Przedstawiciele kultury śródziemnomorskiej często włączają do swoich posiłków umiarkowane ilości czerwonego wina, ale ma ono raczej wymiar społeczny, a spożycie alkoholu nie jest niezbędne, aby czerpać korzyści ze stosowania tego modelu żywienia. W przypadku diety śródziemnomorskiej kładzie się także duży nacisk na spożywanie posiłków w gronie rodziny i przyjaciół, co według jej twórców wpływa korzystnie na jakość życia i zwiększa satysfakcję z jedzenia.

 

Świeżość i sezonowość składników jest dodatkowo ceniona – posiłki są nie tylko odżywcze, ale także pełne smaku. Dzięki tym zasadom dieta śródziemnomorska nie tylko dominuje w rankingach zdrowego żywienia, ale także stanowi inspirację dla osób szukających zrównoważonego sposobu na utrzymanie zdrowia (A.K. Kiani i wsp. 2022).

 

2. Dokładne zalecenia diety śródziemnomorskiej
Oprócz podstawowych zasad twórcy diety śródziemnomorskiej precyzyjnie określili zalecane ilości poszczególnych produktów, aby czerpać pełne korzyści zdrowotne.

 

Codziennie
– Każdy posiłek powinien obejmować 1–2 porcje świeżych warzyw i owoców, jedną porcję pełnoziarnistych produktów zbożowych z niewielkim dodatkiem oliwy oraz zioła i przyprawy.
– Jako dodatkowe źródło zdrowych tłuszczów zaleca się spożycie 1–2 porcji orzechów i oliwek każdego dnia.

  Fabryka Siły Sklep

W ciągu tygodnia
– 2–4 jajka, które są doskonałym źródłem białka i niezbędnych witamin.
– 2 porcje nasion roślin strączkowych dostarczających białka roślinnego i błonnika.
– 2 porcje ryb i owoców morza będących źródłem białka i kwasów tłuszczowych omega-3.
– do 2 porcji białego mięsa, które jest łatwostrawnym źródłem białka.
– do 2 porcji czerwonego mięsa tygodniowo, z czego maksymalnie jedna może być mięsem przetworzonym. Pomaga to ograniczyć spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych.
– do 2 porcji słodyczy, aby zaspokoić apetyt na coś słodkiego, ale jednocześnie kontrolować spożycie cukru.

Te szczegółowe wytyczne pozwalają na zbilansowane spożycie wszystkich niezbędnych składników odżywczych i jednoczesne czerpanie przyjemności z bogactwa smaków, które oferuje kuchnia śródziemnomorska (L. Serra-Majem i wsp. 2020).

 

3. Dieta śródziemnomorska po polsku
Zaadaptowanie diety śródziemnomorskiej do polskich warunków nie musi być trudne, szczególnie dzięki dostępności wielu lokalnych produktów, które doskonale wpisują się w zasady tego sposobu odżywiania.

 

– Oliwa z oliwek, choć jest łatwo dostępna, może być zastąpiona olejem rzepakowym, który jest równie zdrowy, znacznie tańszy i produkowany lokalnie.

– Warto dostosowywać dietę do sezonowej dostępności produktów i własnych kulinarnych preferencji. W chłodniejszych miesiącach, jak jesień i zima, polskie jabłka, gruszki, kapusta oraz różnorodne warzywa korzeniowe mogą z powodzeniem zastąpić typowe dla regionu śródziemnomorskiego cytrusy czy papryki.

– Latem skorzystanie z lokalnego bogactwa takich produktów jak świeże jagody, maliny, truskawki czy smakowite pomidory i ogórki pozwala cieszyć się pełnią aromatów, które znakomicie komponują się z kuchnią śródziemnomorską.

– Jeśli chodzi o ryby i owoce morza – lokalne gatunki z Bałtyku, jak dorsz czy śledź, a także ryby słodkowodne, jak pstrąg czy sandacz, mogą stanowić doskonałe źródło białka i kwasów omega-3.

– Łatwo dostępne w Polsce produkty zbożowe takie jak kasza gryczana czy żytni chleb mogą z powodzeniem zastąpić pełnoziarniste makarony i ciemne pieczywo.

– Fasola, soczewica, ciecierzyca, bób i groch są już dobrze zakorzenione w polskiej kuchni, więc dodanie ich do jadłospisu nie stanowi żadnego wyzwania.

– Jeśli chodzi o nabiał, polskie jogurty, twaróg, kefir, a także regionalne sery takie jak oscypek czy bryndza są świetnymi zamiennikami jogurtu greckiego czy sera feta.

– Dieta śródziemnomorska w polskiej wersji może skupiać się na chudym drobiu zamiast dużej ilości czerwonego mięsa.

– Orzechy laskowe, włoskie czy nasiona słonecznika mogą z powodzeniem zastąpić migdały czy orzechy piniowe.

 

Dzięki wykorzystaniu lokalnych zamienników nie tylko uda się zachować założenia diety śródziemnomorskiej i czerpać z niej korzyści, ale także wesprzeć lokalną produkcję i zmniejszyć ślad węglowy związany z importem żywności. To wszystko sprawia, że dieta ta może być nie tylko zdrowsza, ale i bardziej ekologiczna.

 

Śródziemnomorskie leczo po polsku
Składniki (na 2 porcje):
– 450 g pomidorów rzymskich (3 sztuki)*,
– 400 g cukinii (średnia sztuka),
– 240 g papryki czerwonej (sztuka),
– 240 g czerwonej fasoli konserwowej (puszka),
– 100 g cebuli (sztuka),
– 45 g marchewki (sztuka),
– 20 ml oleju rzepakowego (2 łyżki),
– 10 g erytrytolu (łyżka),
– 10 g czosnku (2 ząbki),
– 2 g słodkiej papryki mielonej (½ łyżeczki),
– 2 g wędzonej papryki mielonej (½ łyżeczki),
– 2 g suszonego oregano (½ łyżeczki),
– sól i pieprz do smaku.

*Poza sezonem można użyć puszki pomidorów krojonych.

 

Sposób przygotowania
1. Cebulę i czosnek obrać ze skórki. Cebulę pokroić w kostkę, a czosnek przecisnąć przez praskę.
2. W garnku z grubym dnem rozgrzać dobrze olej, dodać cebulę i smażyć przez ok. 10 minut na małym ogniu, do zeszklenia.
3. W tym czasie pokroić wszystkie warzywa w drobną kostkę.
4. Do garnka dodać przeciśnięty przez praskę czosnek i chwilę smażyć. Następnie dodać warzywa (poza pomidorami), doprawić i podsmażać na średnim ogniu przez ok. 10 minut.
5. Po tym czasie dodać pomidory i erytrytol. Gotować przez 5 minut bez przykrycia.
6. Dodać odcedzoną fasolę i gotować jeszcze przez 2 minuty. Doprawić do smaku.
7. Podawać z brązowym ryżem lub żytnim pieczywem.

 

Wartość odżywcza (porcja):
– energia: 300 kcal,
– białko: 14,4 g,
– tłuszcze: 11,8 g,
– węglowodany: 46,6 g.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Best Diets Overall 2024, health.usnews.com/best-diet/best-diets-overall (4.05.2024).
Kiani A.K. et al., Modern vision of the Mediterranean diet, „Journal of Preventive Medicine and Hygiene” 2022, 63(2), 36–43.
Serra-Majem L. et al., Updating the Mediterranean Diet Pyramid towards Sustainability: Focus on Environmental Concerns, „International Journal of Environmental Research and Public Health” 2020, 17(23), 8758.