Zespół metaboliczny jest nazywany także zespołem X lub zespołem polimetabolicznym. Nie jest jednostką chorobową, a zbiorem powiązanych czynników, które sprzyjają rozwojowi m.in. cukrzycy typu 2 i miażdżycy. Ryzyko występowania zespołu metabolicznego wzrasta wraz z wiekiem, a najczęściej jest rozpoznawany u osób powyżej 60. roku życia.

 

SPIS TREŚCI:

1. Zespół metaboliczny – czym jest

2. Zespół metaboliczny – rozpoznanie

3. Zespół metaboliczny – konsekwencje

4. Zespół metaboliczny – leczenie

5. Zespół metaboliczny – dietoterapia i aktywność fizyczna

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Zespół metaboliczny – czym jest
Zespół metaboliczny nie jest chorobą, lecz zespołem czynników, które w znacznym stopniu zwiększają ryzyko rozwoju innych schorzeń oraz powikłań sercowo-naczyniowych. Termin ten pojawił się stosunkowo późno, dopiero w 1981 r. Dwaj niemieccy badacze jako pierwsi użyli tej definicji, podali elementy składowe zespołu, jego przyczyny oraz skutki. Uznano wtedy, że rozwojowi zespołu metabolicznego sprzyjają niska aktywność ruchowa, predyspozycje genetyczne i zbyt wysoka podaż kilokalorii.

 

Jako elementy składowe zespołu metabolicznego wskazano otyłość, cukrzycę, dnę moczanową, nadciśnienie tętnicze i hiperlipidemię. Za konsekwencje uznano natomiast częstsze występowanie choroby niedokrwiennej serca oraz kamicę żółciową (M. Hanefeld, W. Leonhardt 1981).


2. Zespół metaboliczny – rozpoznanie
Zespół metaboliczny można rozpoznać na podstawie kryteriów przygotowanych przez International Diabetes Federation (IDF).
Warunkiem koniecznym jest występowanie otyłości brzusznej definiowanej jako obwód talii w populacji europejskiej: u kobiet ≥ 80 cm oraz u mężczyzn ≥ 94 cm oraz minimum 2 czynników ryzyka takich jak:
– ciśnienie tętnicze: ≥ 130 / ≥ 85 mm Hg,
– poziom glukozy na czczo: ≥ 100 mg/dl (≥ 5,6 mmol/l),
– poziom trójglicerydów: ≥ 150 mg/dl (1,7 mmol),
– poziom cholesterolu HDL: u kobiet < 50 mg/dl (1,3 mmol/l) oraz u mężczyzn < 40 mg/dl (1,0 mmol/l) (B. Drzycimska-Tatka, A. Drab-Rybczyńska, J. Kasprzak 2011).


3. Zespół metaboliczny – konsekwencje
Jak już wspomniano, zespół metaboliczny może w znacznym stopniu wpływać na rozwój niektórych chorób i powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego. Zgony wynikające z chorób układu krążenia występują u pacjentów z zespołem metabolicznym od 3,5 do 5,5 razy częściej niż w populacji ogólnej. W jednym z badań zauważono, że występowanie zespołu metabolicznego zwiększa aż trzykrotnie ryzyko wystąpienia udaru mózgu oraz choroby niedokrwiennej serca (B.O. Isomaa i wsp. 2001).

 

Choroby, których ryzyko wystąpienia szczególnie wzrasta w przypadku zespołu metabolicznego, to:
– cukrzyca typu 2,
– stłuszczenie wątroby,
– niewydolność nerek,
– miażdżyca,
– nadciśnienie tętnicze. Fabryka Siły Sklep

 

4. Zespół metaboliczny – leczenie
Głównym celem terapii jest obniżenie ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego oraz cukrzycy typu 2. Cały proces powinien być wieloetapowy, a największą rolę odgrywa zmiana stylu życia. Odpowiedni sposób żywienia, zwiększenie aktywności ruchowej oraz rezygnacja z używek w znaczny sposób mogą wpłynąć na proces leczenia. Drugim elementem jest farmakoterapia, która u niektórych pacjentów jest konieczna. Stała kontrola lekarza i odpowiednie leczenie mogą wpłynąć na poprawę stanu zdrowia.


5. Zespół metaboliczny – dietoterapia i aktywność fizyczna
Redukcja masy ciała, ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych oraz węglowodanów prostych to podstawa dietoterapii w zespole metabolicznym. Zmiana nawyków żywieniowych powinna opierać się na zasadach zdrowego żywienia i zastosowaniu deficytu energetycznego. W jadłospisach pacjentów należy uwzględnić od 4 do nawet 6 posiłków w ciągu dnia, które powinny być spożywane regularnie. Zapobiegnie to pojawieniu się przewlekłego uczucia głodu, które mogłoby doprowadzić do szybkiego spożycia dużej ilości pokarmów. Rozłożenie jedzenia na kilka mniejszych porcji sprawi, że pojawiający się głód będzie mniejszy a tym samym łatwiejszy do zaspokojenia.


U pacjentów z otyłością bardzo ważne jest wprowadzenie diety z deficytem energetycznym, która pozwoli na zredukowanie masy ciała. Bezpieczny i zdrowy dla pacjenta ubytek masy ciała powinien wynosić maksymalnie 1 kg na tydzień. Redukcja będzie miała pozytywny wpływ nie tylko na zmniejszenie obwodów talii, ale może także obniżyć ciśnienie tętnicze krwi.

 

Osoby z zespołem metabolicznym powinny wykluczyć z jadłospisu produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe, które w znacznym stopniu przyczyniają się do powstawania zmian miażdżycowych, udaru mózgu oraz choroby niedokrwiennej serca. Zaburzenia te stanowią jedne z konsekwencji zespołu metabolicznego, dlatego rezygnacja ze spożycia produktów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe może wpłynąć na zmniejszenie ryzyka ich wystąpienia. Do produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe zaliczyć można m.in. masło, smalec, słoninę, tłuste sery oraz wiórki kokosowe.


Zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych w 100 g wybranych produktów:
– masło – 51,4 g,
– smalec – 39,2 g,
– wiórki kokosowe – 31,5 g,
– słonina – 32,2 g,
– majonez – 10,8 g.


Pacjenci z zespołem metabolicznym powinni zwrócić uwagę na produkty będące źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3. Mają one działanie przeciwzapalne, antyarytmiczne, przeciwmiażdżycowe oraz chronią przed chorobami układu sercowo-naczyniowego. Ich odpowiednie spożycie może w znacznym stopniu ograniczyć występowanie choroby niedokrwiennej serca (J. Sobiś 2015). Na szczególną uwagę zasługują tłuste ryby morskie takie jak makrela, łosoś, tuńczyk oraz sardynki, ponieważ to właśnie one zawierają najwięcej kwasów tłuszczowych omega-3. Ponadto inne dobre źródła tych lipidów to awokado, olej rzepakowy oraz olej lniany.


Zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 w 100 g wybranych produktów:
– łosoś atlantycki – 13,6 g,
– makrela wędzona – 15,5 g,
– sardynki – 9,6 g,
– tuńczyk – 14,6 g,
– awokado – 1,8 g.


Głównym źródłem energii w diecie powinny być węglowodany. Znaczenie ma zarówno ich ilość, jak i jakość. Zaleca się, aby ich udział w diecie osób z zespołem metabolicznym wynosił 55–60% zapotrzebowania energetycznego. Produkty węglowodanowe powinny być dobrym źródłem błonnika pokarmowego, witamin z grupy B oraz składników mineralnych.
Zaleca się spożywanie pełnoziarnistych produktów zbożowych, ponieważ to właśnie one obfitują w te składniki. Pieczywo razowe, ryż brązowy, płatki owsiane oraz grube kasze będą bardzo dobrym wyborem. Ponadto źródłem węglowodanów w diecie powinny być także owoce i warzywa.


Ograniczyć natomiast należy spożycie cukrów prostych. Mogą one w znacznym stopniu wpływać na zaburzenia gospodarki węglowodanowej, ale także zwiększają ryzyko rozwoju otyłości. Takie produkty jak słodycze, ciasta czy ciastka należy wyeliminować z jadłospisu osób z zespołem metabolicznym.


Głównym źródłem białka w diecie powinno być chude mięso, dlatego zaleca się wybór kurczaka, indyka lub cielęciny. Ponadto mleko, jogurty, kefiry, maślanki, chude sery także mogą znaleźć się w jadłospisie. Bakterie kwasu mlekowego mają zdolność do asymilacji cholesterolu, co ma wpływ na jego wydalanie z przewodu pokarmowego (M. Ziarno, B. Piotr 2007).


Aktywność ruchowa stanowi kolejny bardzo ważny element wspomagający proces leczenia. Zaleca się codzienną aktywność ruchową, dostosowaną do możliwości pacjenta. Spacer, jazda na rowerze czy bieganie będą dobrym wyborem. Osoby, które chcą odciążyć stawy, mogą wybrać zajęcia na basenie, np. pływanie. Aktywność fizyczna wspomaga proces redukcji masy ciała, zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę, a także może wpłynąć na obniżenie ciśnienia tętniczego.


U pacjentów z zespołem metabolicznym warto także zwrócić uwagę na sposób przygotowywania posiłków. Takie techniki kulinarne jak smażenie i duszenie z dodatkiem tłuszczu nie są zalecane. Warto natomiast wykorzystać gotowanie w wodzie lub na parze, pieczenie w rękawie lub folii oraz duszenie bez dodatku tłuszczu. Smażenie może w znacznym stopniu wpłynąć na zwiększenie kaloryczności posiłku, zwiększa w nim także zawartość tłuszczu.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Drzycimska-Tatka B., Drab-Rybczyńska A., Kasprzak J., Zespół metaboliczny – epidemia XXI wieku, „Hygeia Public Health” 2011, 46(4), 423–430.
Hanefeld M., Leonhardt W., Das metabolische Syndrom, „Dt Gesundh Wesen” 1981, 36, 545–551.
Isomaa B.O. et al., Cardiovascular morbidity and mortality associated with the metabolic syndrome, „Diabetes Care” 2001, 24(4), 683–689.
Sobiś J. et al., Wielonienasycone kwasy omega-3 w profilaktyce zaburzeń afektywnych. Wybrane dane epidemiologiczne dotyczące zastosowania kwasów omega-3 w profilaktyce zaburzeń afektywnych, „Psychiatria” 2015, 12(3), 147–152.
Ziarno M., Bartosz P., Wiązanie cholesterolu przez bakterie jogurtowe w modelowym soku jelitowym, „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość” 2007, 14(4), 126–138.