Neofobia żywieniowa to niechęć do spożywania nowych pokarmów lub ich unikanie. Z punktu widzenia ewolucji mogła być korzystna – pozwalała uniknąć spożycia trujących składników, jednak w dzisiejszych czasach może wiązać się z większym ryzykiem niedoborów żywieniowych oraz obniżeniem jakości diety.

 

SPIS TREŚCI:

1. Neofobia żywieniowa

2. Czynniki ryzyka wystąpienia neofobii żywieniowej

3. Preferencje dietetyczne osób z neofobią żywieniową w Polsce

4. Neofobia żywieniowa u osób z celiakią

5. Neofobia żywieniowa u dorosłych – postępowanie

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Neofobia żywieniowa

Neofobia żywieniowa oprócz tego, że może przyczyniać się do występowania niedożywienia lub niedoborów składników, wiąże się często z problemami natury społecznej czy psychologicznej. Może wpływać m.in. na ograniczenie kontaktów towarzyskich.

 

Neofobia żywieniowa najczęściej występuje u dzieci i nasila się pomiędzy 2. a 4. rokiem życia. Zwykle idzie w parze z niekorzystnymi wyborami żywieniowymi, w wielu przypadkach dzieci z neofobią unikają owoców i warzyw.

 

Nasilenie neofobii spada wraz z wiekiem i w życiu dorosłym najczęściej już nie występuje. Zdarza się jednak, że nierozwiązany problem nie ustępuje, a niechęć do spożywania nowych posiłków utrzymuje się. Dieta osób cierpiących na neofobię często jest niskiej jakości ze względu na małą różnorodność potraw. Wskazują na to na przykład wyniki badania naukowców z Finlandii (A.J. Knaapila i wsp. 2015).

 

Przy użyciu kwestionariusza oceniono nasilenie neofobii oraz indeks jakości diety wśród 1178 kobiet i 1013 mężczyzn. Osoby z neofobią spożywały mniej warzyw i jakość ich diety była zdecydowanie niższa. Matki borykające się z neofobią, jako osoby mające największy wpływ na kształtowanie preferencji dzieci, mogą nieświadomie przyczynić się do wystąpienia jej także u swojego potomstwa. Badania wykazały, że wśród badanych dziewczynek w wieku 7 lat prawdopodobieństwo wystąpienia neofobii było wyższe, jeśli borykała się z nią także matka. Dlatego też tak ważne jest, aby rozpoznać problem i szukać skutecznych rozwiązań (A.T. Galloway, Y. Lee, L.L. Birch 2003).

 

2. Czynniki ryzyka wystąpienia neofobii żywieniowej

Niektóre czynniki mogą sprzyjać wystąpieniu neofobii. Należą do nich m.in. indywidualna wrażliwość na smak gorzki czy też urozmaicenie diety matki w okresie prenatalnym. Dziecko w życiu płodowym może odczuwać smaki, co przypuszczalnie wpływa na jego późniejsze preferencje. Z kolei zbyt późne i mało urozmaicone rozszerzanie diety w pierwszym roku życia może przyczyniać się do niechęci dziecka do próbowania nowych rzeczy. Może na to wpływać również szybka rezygnacja z podawania dziecku pokarmu, na który pierwotnie zareagowało negatywnie. Przyjmuje się, że dany produkt musi być podawany dziecku nawet do 10 razy, zanim zostanie zaakceptowany.

 

3. Preferencje dietetyczne osób z neofobią żywieniową w Polsce Fabryka Siły Sklep

Z badania przeprowadzonego na mieszkańcach różnych regionów Polski (M. Jezewska-Zychowicz i wsp. 2021) wykazano, że większe tendencje neofobiczne wykazywały osoby starsze i z większym wskaźnikiem BMI (w porównaniu z osobami chętnie jedzącymi nowości i tzw. osobami neutralnymi). Osoby chętnie sięgające po nowe pokarmy były najmłodsze spośród badanych.

 

Wśród badanych w wieku 61–70 lat aż u 25% występowała neofobia. Wśród osób powyżej 70. roku życia – u powyżej 29%. Najwięcej badanych chętnie próbujących nowych produktów mieściło się w przedziale wiekowym do 30. roku życia. Neofobia w tej podgrupie dotyczyła zaledwie 5% badanych. Osoby z neofobią uczestniczące w badaniu deklarowały spożycie świeżych warzyw i owoców na takim samym poziomie jak osoby otwarte na nowe doznania kulinarne, czyli w ilości większej niż tzw. osoby neutralne.

Ponadto osoby z neofobią deklarowały najwyższe spośród wszystkich grup spożycie mięsa. Autorzy przypuszczają jednak, że jest to uwarunkowane kulturowo. Neofobia w znacznym stopniu dotyka osób starszych, które doświadczyły okresu, kiedy żywność była reglamentowana, przez co dostęp do produktów mięsnych był ograniczony. Dlatego też do tej pory produkty te są często postrzegane jako luksusowe. Napoje słodzone i słodycze nie były często spożywane w grupie osób z neofobią.

 

4. Neofobia żywieniowa u osób z celiakią

W. Zysk, D. Głąbska, D. Guzek postanowiły sprawdzić, czy neofobia towarzyszy stosowaniu diety bezglutenowej (badanie przeprowadzono w Polsce). Wyodrębniono 2 grupy badanych – stosujących dietę bezglutenową z powodu występowania celiakii oraz stosujących ten rodzaj żywienia bez wskazań medycznych.

 

Należy podkreślić, że jedyną metodą leczenia celiakii jest stosowanie diety bezglutenowej. Wymaga ona ostrożności i wysokiej świadomości składu produktów. Na rynku pojawia się jednak coraz więcej produktów bezglutenowych, odpowiedników tradycyjnej żywności.

Niechęć do spożywania nieznanych produktów u osób z celiakią może znacznie ograniczać już i tak wąski asortyment bezpiecznej dla nich żywności. We wspomnianym badaniu w skali określającej neofobię żywieniową osoby z celiakią uzyskały średnio więcej punktów niż osoby bez celiakii.

 

Autorzy przypuszczają, że może to wynikać z lęku przed spożyciem produktów zanieczyszczonych glutenem, a co za tym idzie – wywołaniem objawów chorobowych. Mimo uzyskanego wyniku odsetek osób z silną neofobią nawet w grupie pacjentów z celiakią nie był wysoki (15%).

 

5. Neofobia żywieniowa u dorosłych – postępowanie

W artykule opublikowanym w „Journal of Anxiety Disorders” opisano dwa przypadki osób dorosłych z neofobią, które zgłosiły się do kliniki leczenia zaburzeń odżywiania. U obojga wdrożono terapię psychologiczną oraz udzielono wsparcia dietetyka. Psycholog opracował dla pacjentów techniki relaksacyjne, które pomagały zredukować stres związany z próbowaniem nowych rzeczy, a także wskazał metody ułatwiające zredukowanie negatywnych odczuć względem jedzenia (np. techniki wizualizacji, ćwiczenia oddechowe).

 

Dietetyk odpowiedzialny był za edukację żywieniową i proces eksponowania pacjenta na nowe produkty. Ekspozycja na produkty polegała na zakupie przez pacjenta jedzenia oraz przygotowaniu i spożyciu go w kuchni znajdującej się w klinice. Zawsze na początku takiej sesji zalecane było stosowanie technik relaksacyjnych.

 

W zajęciach uczestniczył dietetyk, który udzielał odpowiedzi na pytania dotyczące danego produktu, metod przygotowania i sposobu spożycia oraz rozwiewał wątpliwości pacjenta. Omawiano, czego pacjent może spodziewać się w trakcie jedzenia – jakiej tekstury, smaku, zapachu itd. Po ekspozycji namawiano pacjenta na zastosowanie technik relaksacyjnych i zachęcano do włączenia się w konwersację na tematy niezwiązane z jedzeniem.

 

W przypadku eskalacji lęku przerywano ekspozycję, pacjent werbalizował swoje obawy i stosował techniki relaksacyjne do momentu ustąpienia nieprzyjemnych odczuć. Następnie dietetyk zachęcał do kontynuowania zadania. Jeśli było to niemożliwe, zadanie powtarzano podczas kolejnej sesji.

 

Następnym etapem było wspólne wyjście do restauracji. Pacjent do ostatecznego sprawdzianu przygotowywany był na sesjach terapeutycznych, zapoznał się również wcześniej z menu. Jeden z pacjentów osiągnął swoje cele, tzn. wdrożył do swojej diety 23 produkty, które początkowo określił jako problematyczne, po 20 indywidualnych sesjach terapeutycznych, 14 sesjach nauki technik relaksacyjnych, 14 sesjach ekspozycyjnych, co w sumie trwało 7 miesięcy. Po 9 miesiącach od zakończenia terapii efekty utrzymywały się. Druga uczestniczka terapii ukończyła ją z sukcesem po 7,5 miesiącach, a efekt po 12 miesiącach utrzymywał się.

 

Neofobia może znacznie utrudniać życie i być źródłem lęku czy dyskomfortu, np. w trakcie spotkań towarzyskich. Aby poradzić sobie z tym problemem, należy skonsultować się z psychologiem specjalizującym się terapii wybiórczości pokarmowej. Prawdopodobnie najlepsze efekty przyniesie równoległa współpraca z dietetykiem.

 


Bibliografia

Galloway A.T., Lee Y., Birch L.L., Predictors and consequences of food neophobia and pickiness in young girls, „Journal of the American Dietetic Association” 2003, 103(6), 692–698.

Jezewska-Zychowicz M. et al., Food Neophobia among Adults: Differences in Dietary Patterns, Food Choice Motives, and Food Labels Reading in Poles, „Nutrients” 2021, 13(5), 1590.

Knaapila A.J. et al., Food neophobia associates with lower dietary quality and higher BMI in Finnish adults, „Public Health Nutrition” 2015, 18(12), 2161–2171.

Kozioł-Kozakowska A., Piórecka B., Neofobia żywieniowa jej uwarunkowania i konsekwencje zdrowotne, „Standardy medyczne/Pediatria” 2013, 1, 2–6.

Marcontell D.K., Laster A.E., Johnson J., Cognitive-behavioral treatment of food neophobia in adults, „Journal of Anxiety Disorders” 2002, 16(3), 341–349.

Zysk W., Głąbska D., Guzek D., Food Neophobia in Celiac Disease and Other Gluten-Free Diet Individuals, „Nutrients” 2019, 11(8), 1762.