Zmianom klimatu trudno zaprzeczyć – nadmierna eksploatacja planety, degradacja gleby, wycinka drzew czy zużycie wody negatywnie wpływają na środowisko i życie ludzi. Okazuje się, że rozwiązanie problemu może kryć się na naszych talerzach. Naukowcy z The EAT-Lancet Commission opracowali dietę, która ma pomóc uratować środowisko, ale czy to wystarczy?

 

SPIS TREŚCI:

1. Dieta planetarna – definicja

2. Zasady diety planetarnej

3. Dieta a środowisko

4. Współczesna dieta – zagrożenia

5. Czy dieta planetarna ma jakieś wady

6. Dieta planetarna jako element walki ze zmianami klimatu

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 29,99 zł za miesiąc

 

 

1. Dieta planetarna – definicja

Dieta planetarna to rozwiązanie zaproponowane przez naukowców z The EAT-Lancet Commission w odpowiedzi na niepokojące doniesienia dotyczące zmian środowiskowych i globalnego ocieplenia. Starali się zebrać wszystkie istotne informacje, które mają pozwolić na skomponowanie odżywczych i jak najbardziej neutralnych dla klimatu posiłków. Wszystko po to, by zmniejszyć negatywny wpływ produkcji żywności na planetę. Dodatkowo badacze twierdzą, że zaproponowane przez nich zmiany mogłyby ochronić aż 11 milionów ludzi przed przedwczesną śmiercią. Dieta ta ma wyżywić całą obecną i przyszłą populację (przewidywane 10 miliardów ludzi w 2050 r.).

 

2. Zasady diety planetarnej
Dieta planetarna jest w podobna do diet fleksitariańskiej i wegetariańskiej. Jej najważniejszym założeniem jest zmniejszenie spożycia mięsa i składników odzwierzęcych. Polega również na ograniczeniu spożycia cukru i produktów, które zawierają duże ilości tego składnika. Oczywiście nie chodzi tutaj o owoce, które również są jego źródłem, ale raczej wysokoprzetworzoną żywność, jak słodycze, wyroby cukiernicze czy gotowe sosy i dania. Naukowcy zakładają, że spożycie mięsa powinno spaść co najmniej o połowę, a najlepiej o 77%.

 

Dieta planetarna uwzględnia za to zwiększone spożycie strączków, owoców i warzyw, a także orzechów oraz pestek. Ich udział w diecie powinien wzrosnąć o połowę. Według zaleceń badaczy warto również zrezygnować z używania oleju palmowego, którego produkcja negatywnie wpływa na środowisko.

  Fabryka Siły Sklep

Według założeń naukowców w diecie planetarnej zdrowy talerz w połowie powinien składać się z owoców lub warzyw, w ⅓ z pełnoziarnistych źródeł węglowodanów, reszta należy do białka. Proteiny w większości powinny pochodzić z roślinnych źródeł, np. strączków. Według zaleceń naukowców nabiał może pojawiać się w diecie w ilości odpowiadającej 1 szklance mleka, jogurtu czy porcji sera. Spożycie jajek natomiast powinno być zredukowane do maksymalnie 2 sztuk w ciągu tygodnia.

 

Inspiracją do przygotowania zaleceń żywieniowych diety planetarnej były dwa popularne modele żywieniowe: dieta śródziemnomorska i dieta japońska, które słyną z korzystnego wpływu na zdrowie. Średnia kaloryczność diety planetarnej ma wynosić ok. 2500 kcal dla mężczyzny o masie ciała 70 kg lub dla kobiety o masie ciała 60 kg w średnim wieku.

W przypadku diety planetarnej nie określa się konkretnych zasad, ale podaje ogólne zalecenia, dzięki którym można dostosować model żywieniowy do własnych potrzeb i upodobań. To sprawia, że jego stosowanie nie jest trudne czy męczące.

 

Podstawowe zalecenia diety planetarnej:
– zamiana białka zwierzęcego na roślinne w większości posiłków,
– co najmniej 500 g owoców i warzyw w ciągu dnia (z przewagą warzyw),
– przynajmniej 70 g roślin strączkowych i 50 g orzechów w codziennym menu,
– zmniejszenie ilości tłuszczów nasyconych do maksymalnie 12 g w ciągu dnia,
– wybieranie pełnoziarnistych źródeł węglowodanów, ok. 230 g w ciągu dnia,
– spożycie nabiału nie powinno przekraczać 250 g na dobę.

 

Przy opracowywaniu zaleceń wzięto pod uwagę realizację średniego zapotrzebowania na składniki odżywcze i pokarmowe dla kobiet i mężczyzn w średnim wieku i o dobrym stanie zdrowia.

 

3. Dieta a środowisko
Zwiększające się konsumpcjonizm i zapotrzebowanie na żywność sprawiają, że środowisko jest coraz bardziej eksploatowane, by pozyskać ilości pożywienia wystarczające do zaspokojenia potrzeb rynkowych. Współczesny przemysł żywnościowy w znacznym stopniu zużywa zasoby naturalne i przyczynia się do zmiany klimatu, zużycia wody czy degradacji gruntów. Zdrowie ludzi i stan planety są ze sobą połączone, a w dużej mierze zależą właśnie od odpowiedniej diety i właściwej produkcji żywności.

 

Jednym z poważnych problemów jest również wszechobecne marnowanie żywności. Dieta planetarna zakłada, że dzięki stosowaniu się do jej założeń ilość wyrzucanego jedzenia spadnie o 15%. Według naukowców zmiany mogą również wpłynąć pozytywnie na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w ponad 100 krajach (R.D. Semba i wsp. 2020). Badacze podają, że już samo zrezygnowanie z mięsa może skutecznie hamować emisję dwutlenku węgla (U. Fresán i wsp. 2019).

 

4. Współczesna dieta – zagrożenia
Współczesna dieta niesie za sobą sporo negatywnych konsekwencji nie tylko dla środowiska, ale również dla zdrowia. Obecnie liczba osób dotkniętych problemem niedożywienia wynosi ok. 2 miliardy, czyli tyle samo, ile jest osób cierpiących z powodu otyłości (J. Bylinowska 2019). Pokazuje to, jak źle dysponowana jest żywność.

 

Większość współczesnych modeli żywieniowych bazuje na tzw. zachodniej diecie, która w większości charakteryzuje się zwiększoną podażą kalorii, a jej podstawą są przetworzone produkty i duża ilość czerwonego mięsa. Mało w niej owoców, warzyw i błonnika, za to zbyt dużo cukrów prostych. Odżywianie w taki sposób może prowadzić do wielu chorób cywilizacyjnych, które mają charakter przewlekły i skracają czas życia, a także zmniejszają jakość codziennego funkcjonowania. To jeden z problemów, który również został wzięty pod uwagę przez badaczy podczas tworzenia diety planetarnej. Ma ona na celu nie tylko chronić planetę, ale również pozytywnie wpływać na zdrowie osób ją stosujących.

 

5. Czy dieta planetarna ma jakieś wady
Dieta planetarna powstała po to, by pozytywnie wpływać na środowisko, a także zdrowie osób ją stosujących. Dlatego na pierwszy rzut oka wydaje się mieć same zalety, inne zdanie mają jednak jej przeciwnicy.

 

Według nich (H. Schübel i wsp. 2021) naukowcy nie wzięli pod uwagę wszystkich niezbędnych czynników potrzebnych do stworzenia modelu żywieniowego dla całej światowej populacji. Pierwszym zarzutem jest brak skoncentrowania się w raporcie na ludziach. Zostali przedstawieni wyłącznie jako dwie grupy: producenci pożywienia i klienci, nie wzięto pod uwagę, że przemysł spożywczy zazębia się z innymi gałęziami gospodarki, a ludzie pełnią w nich znacznie więcej funkcji.

 

Przeciwnicy wskazują również, że dane mówiące o ocaleniu 11 milionów ludzi zostały podane na podstawie abstrakcyjnych interpretacji trzech badań, a nie długotrwałych rzeczywistych obserwacji prowadzonych przez kilka lat, dlatego uważają, że jest to wprowadzanie w błąd. Według nich ustalanie średniej dla całej populacji nie jest możliwe, gdyż każdy człowiek jest inny i jego potrzeby mogą się różnić od przyjętego wzorca.

Biorąc jednak pod uwagę wyniki badań przedstawione w raporcie i wynikające z nich korzyści, warto przemyśleć, czy zalety diety planetarnej nie przeważają nad wspomnianymi wadami. Nie bez powodu raport dotyczący zmian w modelu żywienia został przyjęty tak pozytywnie wśród większości badaczy.

 

6. Dieta planetarna jako element walki ze zmianami klimatu
Globalny system produkcji żywności w dużym stopniu nadmiernie eksploatuje środowisko, zużywa duże ilości wody, zagraża przyszłemu bezpieczeństwu ludzkości. Zwrócenie się w stronę bardziej roślinnego i zrównoważonego modelu żywienia może pomóc w zmniejszeniu negatywnych zmian klimatycznych. Dieta planetarna stworzona przez komisję The EAT-Lancet została oparta na wynikach wielu badań, a także obserwacji wpływu przemysłu spożywczego na środowisko. Według badaczy konsumpcja jest jednym z najsilniejszych czynników mających wpływ zarówno na zdrowie ludzi, jak i całą planetę.

 

Dlatego to właśnie odpowiednia zmiana sposobu żywienia może przynieść znaczące korzyści dla planety. Ten model opiera się na ograniczeniu spożycia produktów odzwierzęcych, a zwiększeniu roślinnych. Takie rozwiązanie nie tylko pozwala na zminimalizowanie prawdopodobieństwa wystąpienia chorób cywilizacyjnych, ale również emisji gazów cieplarnianych i problemu głodu na świecie. Oczywiście sama zmiany diety nie wystarczy, jednak każde działanie podjęte w kierunku ochrony planety jest niezwykle istotne.

 

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Bylinowska J., Dieta Planetarna (Planetary Health Diet), dietetycy.org.pl/planetary-health-diet-czyli-dieta-przyjazna-planecie/ (15.11.2021).
Demaio A.R., Rockstrom J., Human and planetary health: towards a common language, „The Lancet” 2015, 386(10007), 36-37.
EAT-Lancet Commission Summary Report, eatforum.org/eat-lancet-commission/ (15.11.2021).
Forouhi N.G., Unwin N., Global diet and health: old questions, fresh evidence, and new horizons, „The Lancet” 2019, 393(10184), 1916–1918.
Fresán U., Sabaté J., Vegetarian Diets: Planetary Health and Its Alignment with Human Health, „Advances in Nutrition” 2019, 10(4), 380–388.
Hemler E.C., Hu F.B., Plant-Based Diets for Personal, Population, and Planetary Health, „Advances in Nutrition” 2019, 10(4), 275–283.
Marinova D., Bogueva D., Planetary health and reduction in meat consumption, „Sustainable Earth” 2019, 2, 3.
Schübel H., Wallimann-Helmer I., Justice and food security in a changing climate, Wageningen 2021.
Semba R.D. et al., Adoption of the ‘planetary health diet’ has different impacts on countries’ greenhouse gas emissions, „Nature Food” 2020, 1(8), 481–484.
Stróżyk A., Dieta planetarna – czy jest zdrowa dla człowieka i dobra dla środowiska?, medicover.pl/o-zdrowiu/dieta-planetarna-czy-jest-zdrowa-dla-czlowieka-i-dobra-dla-srodowiska,6543,n,192 (15.11.2021).