Od dawna wiadomo, że dieta bogata w warzywa i owoce pomaga w zachowaniu zdrowia. Wynika to m.in. z dużej zawartości polifenoli. Dieta dostarczająca tych cennych fitozwiązków może chronić przed wieloma chorobami, m.in. układu krążenia, nowotworami, próchnicą oraz chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy (K. Goszcz i wsp. 2017). Czym są polifenole? Gdzie można je znaleźć? Czy warto je suplementować?

 

SPIS TREŚCI:

1. Czym są polifenole

2. Polifenole – podział

3. Funkcje polifenoli

4. Źródła polifenoli

5. Polifenole a nowotwory

6. Polifenole a choroby serca

7. Polifenole a choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

8. Polifenole a próchnica

9. Czy warto suplementować polifenole

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Czym są polifenole
Polifenole to wtórne metabolity roślinne. Występują w kwiatach, liściach, owocach i nasionach. To one odpowiadają za barwę roślin, chronią je przed niekorzystnymi warunkami środowiska (niskie temperatury, susza). Ponadto mogą pełnić funkcję hormonów, regulatorów wzrostu oraz inhibitorów wielu reakcji enzymatycznych. Polifenole są także cennym składnikiem w diecie człowieka. Metabolizm tych związków w ludzkim organizmie zachodzi głównie w wątrobie i nerkach.


2. Polifenole – podział
To bardzo liczna grupa, wyizolowano ponad 8 tysięcy różnych związków polifenolowych.

 

Ze względu na budowę chemiczną dzieli się je na:
– flawonoidy (flawony, flawonole, izoflawony, flawanony, flawanole, antocyjany);
– kwasy fenolowe (pochodne kwasów cynamonowego i benzoesowego, np. kwas cholorgenowy, kwas kawowy, kwas galusowy);
– lignany;
– stilbeny (resweratrol);
– terpenoidy (saponiny);
– związki azotowe (glukozynolany).

  Fabryka Siły Sklep

3. Funkcje polifenoli
Polifenole pełnią szereg ważnych funkcji w organizmie człowieka. To substancje o dużej aktywności biologicznej, która jest związana głównie z silnym potencjałem przeciwzapalnym (G.F. Ferrazzano i wsp. 2011). Eliminują szkodliwe reaktywne formy tlenu, tzw. wolne rodniki, oraz chronią przed promieniowaniem ultrafioletowym (E. Gheribi 2011). Oprócz tego wykazują właściwości przeciwzakrzepowe, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe oraz przeciwbakteryjne (A. Koszowska i wsp. 2013; P. Krzyżek 2017).


Niektóre polifenole (izoflawony sojowe, epikatechina) przyczyniają się także do obniżenia stężenia glukozy we krwi. Z kolei fitoestrogeny mają zdolność regulacji wątrobowej syntezy cholesterolu. Metaanaliza 38 kontrolowanych badań klinicznych wykazała, że spożycie ok. 47 g białka sojowego dziennie wiązało się z obniżeniem stężenia cholesterolu całkowitego o 9,3%, lipoprotein LDL (tzw. złego cholesterolu) o 12,9% oraz trójglicerydów o 10,5% (J.W. Anderson, B.M. Johnstone, M.E. Cook-Newell 1995).


4. Źródła polifenoli
Polifenole występują w produktach pochodzenia roślinnego, jak warzywa, owoce, orzechy, zioła, herbata, kawa, wino, oliwa z oliwek czy kakao. Bogatym źródłem polifenoli są owoce, szczególnie jagodowe (truskawki, maliny, jagody, aronia, poziomki itp.)


Polifenole znajdują się również w sokach owocowych, jednak w trakcie klarowania soków produkowanych z zagęszczonych soków owocowych część polifenoli zostaje usunięta, dlatego soki ze świeżych owoców będą zawierały więcej związków polifenolowych (E. Gheribi 2011).
Warzywa zawierają mniej polifenoli niż owoce. Najlepszym źródłem tych cennych związków spośród warzyw są warzywa kapustne (jarmuż), cebulowe (cebula, czosnek), korzeniowe (burak) i psiankowate (papryka czerwona).


Zawartość polifenoli w wybranych produktach (E. Gheribi 2011):
aronia 1542 mg/100 g,
borówka czarna 68,45 mg/100 g,
jabłko świeże ze skórką 13,51 mg/100 g,
winogrona ciemne 20,12 mg/100 g,
sok pomarańczowy 23–70,5 mg/100 g,
sok jabłkowy 1,4–6,0 mg/100 g,
brokuły świeże 9,37 mg/100 g,
cebula czerwona 33,07 mg/100 g,
cebula żółta 13,27 mg/100 g,
natka pietruszki 13525,95 mg/100 g,
seler korzeniowy 9,42 mg/100 g,
szpinak świeży 5,97 mg/100 g.

 

Występowanie wybranych polifenoli w produktach pochodzenia roślinnego (A. Koszowska i wsp. 2013; E. Gheribi 2011; J. Zalega, D. Szostak-Węgierek 2013).

 

Grupa polifenoliGrupa flawonoidówRośliny zawierające polifenole
Kwasy
fenolowe
 Maliny, poziomki, czarne porzeczki,
cebula czerwona, herbata




Flawonoidy
FlawonyNatka pietruszki, seler naciowy, zboża
FlawonoleAronia, czarny bez, jagody, borówka, grejpfrut, jabłko, morela, czarna porzeczka, truskawki, żurawina, brokuły, cebula, fasola, gryka, kapary, korzeń pietruszki, pomidor, seler korzeniowy, szpinak świeży
IzoflawonySoja
FlawanonyNasiona brzoskwiń, białe części cytrusów
FlawanoleCebula, herbata, truskawki, wiśnie, ciemne winogrono, jabłka, morela
AntocyjanyJagody, borówka, czarna poziomka, czerwone wino, ciemne winogrona, zboża, aronia, czarny bez, wiśnia
Lignany Siemię lniane, zboża, kawa
Stilbeny Pestki winogron, czerwone wino
Terpenoidy Szałwia, kolendra, koper włoski, melisa, suche nasiona roślin strączkowych, buraki, marchew, szpinak
Związki azotowe Brokuł, kapusta, brukselka, kalafior, rzodkiewka, rzeżucha, rzodkiew, rukola, jarmuż, gorczyca, chrzan

 

5. Polifenole a nowotwory
Glukozynolany wykazują działanie profilaktyczne w kontekście chorób nowotworowych. W organizmie związki te są metabolizowane do aktywnych izotiocyjanianów oraz indoli, które wykazują właściwości przeciwnowotworowe.


Glukozynolany chronią DNA przed uszkodzeniem (wpływ na aktywność enzymatyczną i ochrona przed wolnymi rodnikami i innymi kancerogenami). Wpływają także na usuwanie komórek już zmutowanych i z uszkodzonym DNA. Dzięki regulacji cyklu komórkowego przyczyniają się do śmierci zmienionych nowotworowo komórek. Poza tym glukozynolany wykazują działanie przeciwzapalne, antybakteryjne, antywirusowe oraz antyprzerzutowe (J. Zalega, D. Szostak-Węgierek 2013).


6. Polifenole a choroby serca
Według danych GUS choroby sercowo-naczyniowe zajmują pierwsze miejsce na liście przyczyn zgonów w Polsce. Wiadomo, że spożywanie dużej ilości warzyw i owoców każdego dnia sprzyja zdrowiu oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia.


Ochronne działanie warzyw i owoców związane jest m.in. z zawartością polifenoli. Dieta bogata w polifenole zmniejsza o 46% ryzyko zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego (K. Goszcz i wsp. 2017). Badania epidemiologiczne wykazały, że wysokie spożycie polifenoli może wiązać się ze zmniejszonym ryzykiem zachorowania szczególnie na chorobę wieńcową oraz zawał mięśnia sercowego (M. Michalska i wsp. 2010).


Jedną z przyczyn rozwoju chorób układu krążenia jest dysfunkcja śródbłonka naczyniowego. Okazuje się, że polifenole poprawiają jego funkcję i hamują agregację płytek krwi (M. Michalska 2010). Rozszerzają naczynia krwionośne oraz poprawiają profil lipidowy (M. Quinones 2013). Ponadto przyczyniają się do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi i działają przeciwzapalnie (S. Biegańska-Hensoldt, D. Rosołowska-Huszcz 2017). Korzystne oddziaływanie polifenoli w przypadku chorób układu krążenia potwierdziła również metaanaliza H. Speer i wsp. Naukowcy analizowali 7 randomizowanych, kontrolowanych badań, w których brały udział 133 osoby. Uczestnicy badań spożywali pokarmy i suplementy bogate w polifenole. Czas trwania badań wynosił 56–145 dni, a całkowita zawartość polifenoli w spożywanych produktach spożywczych i suplementach nie przekraczała 1015 mg na 100 g. Większość badań wykazała, że wysokie spożycie związków polifenolowych zmniejsza stan zapalny i poprawia profil lipidowy.


7. Polifenole a choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Helicobacter Pylori występuje w przewodzie pokarmowym u ponad połowy ludności na świecie (Y. Wang 2014). Ta Gram-ujemna bakteria ma zdolność do wydzielania m.in. specyficznej toksyny wakuolizującej (VAcA), która uszkadza ściany żołądka. Zakażenie bakterią H. Pylori związane jest także z nadmierną reakcją układu immunologicznego, co skutkuje produkcją zbyt dużej ilości prozapalnych cytokin (P. Krzyżek 2017). Wszystko to przyczynia się do powierzchniowego stanu zapalnego żołądka, rozwoju choroby wrzodowej, a w dłuższej perspektywie czasu nawet raka żołądka.


Badania wykazały, że niektóre polifenole, np. kwercetyna, apigenina, wykazują pozytywny wpływ na stan zapalny żołądka (Y. Wang 2014). Ekstrakt z jabłek hamuje namnażanie się H. Pylori (P. Krzyżek 2017). Z kolei Ch. Ankolekar i wsp. wykazali, że silne działanie przeciwbakteryjne mają także sok z pigwy i herbata. Pigwa polecana jest w terapii przeciwwymiotnej, przeciwbiegunkowej oraz przeciwwrzodowej. W badaniu analizowano również 4 rodzaje herbat – białą, zieloną, czarną i oolong. W herbatach oznaczono obecność polifenoli takich jak katechiny, kwercetyna, kofeina i kwas galusowy. Wykazano, że ekstrakt z herbaty przyczynia się do hamowania rozwoju wielu patogenów bakteryjnych, w tym H. Pylori.


8. Polifenole a próchnica
Próchnica zębów jest wieloczynnikową chorobą zakaźną, która wiąże się z zaburzeniami mikrobioty jelitowej jamy ustnej, złą kondycją zębów i czynnikami dietetycznymi. Płytka nazębna jest siedliskiem wielu bakterii, które żywią się węglowodanami. W wyniku fermentacji węglowodanów powstają kwasy, które sprzyjają próchnicy zębów. Rozwój próchnicy zależy od ilości cząstek pokarmu, które zostają na powierzchni zębów i mogą służyć jako pokarm dla bakterii, co prowadzi do demineralizacji szkliwa. (N. Philip N., L.J. Walsh 2019). Jednym z głównych czynników rozwoju próchnicy jest paciorkowiec Streptococcus mutans.


W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie wpływem naturalnych składników żywności na mikrobiotę jamy ustnej i stan zębów. Na szczególną uwagę zasługują polifenole, które mogą wpływać na mikrobiotę bytującą w jamie ustnej człowieka, wspierają wzrost korzystnych bakterii, a hamują rozwój patogennych, które powodują próchnicę. Mechanizm pozytywnego oddziaływania polifenoli w kontekście próchnicy zębów jest złożony. Polega na zahamowaniu rozwoju i metabolizmu bakterii próchnicotwórczych oraz zmniejszaniu przylegania Streptococcus mutans do powierzchni zębów (D. Olczak-Kowalczyk 2017).


N. Philip N. i L.J. Walsh wykazali korzystne działanie polifenoli w profilaktyce próchnicy. Badali polifenole zawarte w żurawinie. Okazało się że polifenole, a dokładniej proantocyjanidyny i flawonole, działają silnie hamująco na rozwój bakterii próchnicotwórczych.


Z kolei G.F. Ferrazzano i wsp. wykazali, że polifenole występujące w kakao, kawie i herbacie także mogą odgrywać istotną rolę w zapobieganiu procesom próchnicotwórczym. Posiadają silne właściwości przeciwbakteryjne. Polifenole zawarte w kakao przyczyniają się do znacznego obniżenia produkcji kwasów przez S. mutans oraz zapobiegają przyleganiu tego paciorkowca do płytki nazębnej. Polifenole zawarte w zielonej herbacie i kawie (kofeina, kwas chlorogenowy) również zakłócają przyleganie S. mutans do płytki nazębnej. Ponadto herbata zielona, czarna i oolong wykazują silne działanie przeciwbakteryjne.


9. Czy warto suplementować polifenole?
Zdrowa dieta to podstawa. Suplementacja może stanowić jedynie dodatek do dobrze zbilansowanego jadłospisu. Trzeba zaznaczyć, że nie ma ustalonych dziennych norm optymalnego spożycia polifenoli. Nie istnieją także badania, które mogłyby obrazować poziom wysycenia organizmu tymi związkami. Dlatego warto zadbać o to, aby codzienna dieta była bogata w produkty, które są świetnym źródłem polifenoli. Codzienne spożycie odpowiedniej ilości różnorodnych warzyw i owoców sprawia, że dodatkowa suplementacja jest niepotrzebna.



Dieta bogata w produkty pochodzenia roślinnego dostarcza odpowiedniej ilości polifenoli. Związki polifenolowe wykazują pozytywny wpływ na zdrowie człowieka. Działają profilaktycznie wobec wielu chorób cywilizacyjnych, chorób układu krążenia, chorób nowotworowych czy próchnicy. Dodatkowo ich silne właściwości przeciwbakteryjne wpływają korzystnie na hamowanie rozwoju patogennej bakterii H. Pylori.

 

1 / 4
A jaki Ty masz cel? Nie trać czasu i zacznij już dziś! Skorzystaj z profesjonalnej opieki.
Określ swój cel treningowy, a my pomożemy Ci go osiągnąć.

Bibliografia
Anderson J.W., Johnstone B.M., Cook-Newell M.E., Meta-analysis of the effects of soy protein intake on serum lipids, „The New England Journal of Medicine” 1995, 333(5), 276–282.
Ankolekar Ch. et al., Inhibitory potential of tea polyphenolics and influence of extraction time against Helicobacter pylori and lack of inhibition of beneficial lactic acid bacteria, „Journal of Medicinal Food” 2011, 14(11), 1321–1329.
Biegańska-Hensoldt S., Rosołowska-Huszcz D., Polifenole w zapobieganiu dysfunkcji śródbłonka naczyń krwionośnych, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2017, 71, 227–235.
Ferrazzano G.F. et al., Anti-cariogenic effects of polyphenols from plant stimulant beverages (cocoa, coffee, tea), „Fitoterapia” 2009, 80(5), 255–262.
Ferrazzano G.F. et al., Plant Polyphenols and Their Anti-Cariogenic Properties: A Review, „Molecules” 2011, 16(2), 1486–1507.
Gheribi E., Związki polifenolowe w owocach i warzywach, „Medycyna Rodzinna” 2011, 4, 111–115.
Goszcz K. et al., Bioactive polyphenols and cardiovascular disease: chemical antagonists, pharmacological agents or xenobiotics that drive an adaptive response?, „British Journal of Pharmacology” 2017, 174, 1209–1225.
Koszowska A. et al., Polifenole w profilaktyce chorób cywilizacyjnych, „Postępy Fitoterapii” 2013, 4, 263–266.
Krzyżek P., Polifenole w terapii chorób wywołanych przez Helicobacter pylori, „Postępy Fitoterapii” 2017, 18(1), 24–30.
Michalska M. et al., The role of polyphenols in cardiovascular disease, „Medical Science Monitor” 2010, 16(5), 110–119.
Olczak-Kowalczyk D. et al., Pożywienie a próchnica zębów. Część 2. Żywność zawierająca polifenole, „Nowa Stomatologia” 2017, 2, 80–88.
Quiñones M., Miquel M., Aleixandre A., Beneficial effects of polyphenols on cardiovascular disease, „Pharmacological Research” 2013, 68(1), 125–131.
Philip N., Walsh L.J., Cranberry Polyphenols: Natural Weapons against Dental Caries, „Dentistry Journal” 2019, 7(1), 20.
Tangney Ch., Rasmussen H.E., Polyphenols, Inflammation, and Cardiovascular Disease, „Current Atherosclerosis Reports” 2013, 15(5), 324.
Speer H. et al., The Effects of Dietary Polyphenols on Circulating Cardiovascular Disease Biomarkers and Iron Status: A Systematic Review, „Nutrition and Metabolic Insights” 2019, 12, 1–12.
Wang Y.C., Medicinal plant activity on Helicobacter pylori related diseases, „World Journal of Gastroenterology” 2014, 20(30), 10368–10382.
Zalega J., Szostak-Węgierek D., Żywienie w profilaktyce nowotworów. Część I. Polifenole roślinne, karotenoidy, błonnik pokarmowy, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2013, 94(1), 41–49.
GUS, Zgony według przyczyn za I półrocze 2020 roku – dane wstępne, stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/statystyka-przyczyn-zgonow/zgony-wedlug-przyczyn-za-i-polrocze-2020-roku-dane-wstepne,9,1.html (19.04.2021).