Wraz z nadejściem wiosny w sklepach i na targowiskach pojawiają się młode warzywa. Kuszą wyglądem, kolorem, zapachem. Kojarzą się z soczystością i chrupkością. Organizm po zimie jest spragniony świeżości i dużej dawki witamin. Nic więc dziwnego, że sam widok nowalijek zachęca do ich zakupu. Świeże warzywa to jeden z podstawowych elementów diety, wraz z nimi dostarczane są cenne składniki, a także niezwykle istotny błonnik pokarmowy. Niestety wczesne warzywa mogą zawierać też szkodliwe substancje, dlatego warto przyjrzeć się tej kwestii.

 

SPIS TREŚCI:
1. Czym są nowalijki?
2. Zalety spożywania nowalijek
3. Nowalijki a szkodliwe substancje
4. Przechowywanie i przygotowanie do spożycia
5. Smaczne przepisy z wykorzystaniem nowalijek
6. Podsumowanie

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -11 kg już od 29,99 zł za miesiąc

 

 

1. Czym są nowalijki?
Nowalijkami określane są młode warzywa ukazujące się na początku sezonu wiosennego. Zalicza się do nich:
– sałatę,
– rzodkiewkę,
– pomidora,
– ogórek,
– młodą marchew,
– botwinę,
– szczypiorek,
– nać pietruszki,
– cebulę dymkę.

 

Nowalijki można podzielić na dwie grupy – pochodzące ze szklarni oraz gruntowe. W zależności od formy uprawy warzywa te pojawiają się na samym początku sezonu lub nieco później. Dostępność polskich nowalijek już w marcu wynika z prowadzenia upraw szklarniowych. W takich warunkach istnieje możliwość kontroli i zapewnienia odpowiednich temperatury, oświetlenia i wilgotności, tak aby rośliny mogły rosnąć i dojrzewać. Warzywa szklarniowe są mniej narażone na czynniki zewnętrzne takie jak przymrozki, a także na niszczenie przez szkodniki.

 

Na przełomie maja i czerwca dostępne są nowalijki pochodzące z upraw gruntowych. Warzywa te charakteryzują się lepszymi walorami smakowymi. Głównym czynnikiem wpływającym na smak jest proces dojrzewania, który odbywa się w warunkach światła słonecznego. W związku z tym warzywa uprawiane na polu są zazwyczaj słodsze, bardziej wyraziste oraz soczyste.

 

2. Zalety spożywania nowalijek
Warzywa powinny być jednym z głównych elementów diety. Najlepiej, aby stanowiły składnik każdego posiłku. Świeże warzywa są doskonałym źródłem błonnika pokarmowego, który wspomaga procesy trawienia, usprawnia pracę jelit, chroni przed zaparciami, a nawet rozwojem nowotworu jelita grubego. Nowalijki dostarczają także niezbędnych dla organizmu witamin i substancji mineralnych. Poszczególne warzywa wyróżniają się większą zawartością niektórych składników.

 

– Pomidor – zawiera likopen, czyli naturalny barwnik należący do przeciwutleniaczy. Ma on korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, może chronić przed rozwojem miażdżycy, wystąpieniem zawału i udaru. Poprzez zwalczanie wolnych rodników może także zapobiegać nowotworom.

  Fabryka Siły Sklep

– Rzodkiewka – jest cennym źródłem siarki, która jako istotny element budulcowy organizmu wpływa na zdrowy wygląd włosów i paznokci. Wzmacnia je i odżywia, dzięki czemu włosy stają się gęste i lśniące. Zapobiega też ich łamliwości i wypadaniu.

 

– Botwinka – dzięki zawartości cynku, selenu i witaminy C wpływa na pracę układu immunologicznego i podnosi odporność organizmu, a także zmniejsza ryzyko chorób o podłożu zapalnym, ponieważ ma wysoki potencjał przeciwutleniający. Wynika on z obecności związków antyoksydacyjnych, takich jak polifenole, chlorofil, karotenoidy, betalainy.

 

– Marchew – należy do najbogatszych źródeł beta-karotenu, który w organizmie przekształca się w witaminę A odpowiadającą m.in. za prawidłowe widzenie. Narząd wzroku wspierają również zawarte w marchewce luteina i zeaksantyna, czyli związki należące do grupy karotenoidów.

 

– Szczypiorek – wspomaga zwalczanie infekcji, ponieważ wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Za takie działanie odpowiedzialne są zawarte w nim olejki eteryczne, a także allicyna występująca w dużych ilościach w warzywach cebulowych.

 

3. Nowalijki a szkodliwe substancje
W celu przyspieszenia wzrostu roślin podczas uprawy nowalijek używa się nawozów sztucznych, zawierających związki azotu. Występują one w formie azotanów, które w znacznej mierze gromadzą się w różnych częściach roślin. Najwięcej jest ich w korzeniach i liściach. Aby przyspieszyć tempo wzrostu i zwiększyć uprawę, rolnicy często używają nawozów azotowych w bardzo dużych ilościach, czasem przekraczających dozwolone normy. Niestety nowalijki pobierają azot w sposób nieselektywny, co oznacza, że kumulują tyle, ile zostanie dostarczone, a nie tyle, ile potrzebują. Azotany mogą przekształcać się w azotyny, które z kolei są prekursorem nitrozamin, czyli związków o charakterze rakotwórczym. Nadmiar związków azotu w organizmie może powodować zatrucia, a w dalszej perspektywie zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów. Zatrucie azotanami przyczynia się do wystąpienia methemoglobinemii, czyli choroby, która wiąże się z upośledzeniem transportu tlenu. Nowalijki kumulujące najwięcej azotanów to sałata, rzodkiewka, szpinak oraz szczypior. Pomidory i ogórki gromadzą ich zdecydowanie mniej.

 

Należy podkreślić, że dzieci są wrażliwsze na zanieczyszczenia chemiczne, dlatego ich organizm jest bardziej narażony na szkodliwe działanie. Azotany mają zdolność przenikania przez łożysko, dlatego przy wyborze nowalijek szczególną ostrożność powinny zachować również kobiety w ciąży.

 

Dobrym rozwiązaniem jest wybieranie warzyw ze sprawdzonych źródeł. Najlepsze będą te pochodzące z upraw ekologicznych, ponieważ nie zawierają pozostałości sztucznych nawozów. Do ich uprawy używa się nawozów naturalnych, z których roślina pobiera związki azotu w umiarkowanych ilościach. Zapobiega to ich kumulacji w korzeniach i liściach. Ponadto ze względu na ścisłe wymogi taka uprawa podlega znacznej kontroli.

 

4. Przechowywanie i przygotowanie do spożycia
Duże znaczenie ma odpowiednie przechowywanie nowalijek. Nie należy zamykać ich w woreczkach i plastikowych opakowaniach, ponieważ brak dostępu tlenu sprzyja procesowi przemiany azotanów w szkodliwe azotyny.

 

Warto też zwrócić uwagę na czas spożycia od momentu zakupu. Wczesne warzywa są nietrwałe, szybko tracą jędrność, ale też cenne witaminy. W związku z tym należy zadbać o ich świeżość i przechowywać najkrócej, jak to możliwe. Proces utraty wartościowych składników jest wolniejszy w warunkach chłodniczych, dlatego zaleca się trzymanie nowalijek w lodówce.

 

Przed spożyciem konieczne jest dokładne mycie warzyw w celu usunięcia zanieczyszczeń, a także pozbycia się ewentualnych jaj pasożytów. Ponadto związki azotowe rozpuszczają się w wodzie, dlatego zaleca się moczenie sałaty. W ten sposób zawartość azotanów może zmniejszyć się o 20%.

 

Warzywa należy kroić tuż przed podaniem, ponieważ zapobiega to utlenianiu witamin. Szczególnie wrażliwa jest witamina C – jej zawartość w rozdrobnionych warzywach może zmniejszyć się nawet o 50% już po 2 godzinach od momentu pokrojenia.

 

5. Smaczne przepisy z wykorzystaniem nowalijek
Zupa botwinka w stylu orientalnym
Składniki:
– pęczek botwiny,
– młoda marchewka,
– 2 średnie ziemniaki,
– 2 ząbki czosnku,
– cebula dymka,
– kawałek świeżego imbiru,
– 2 łyżki oleju rzepakowego,
– 400 ml bulionu warzywnego,
– 400 ml mleczka kokosowego,
– 3 łyżki soku z cytryny,
– kilka świeżych listków kolendry,
– ½ łyżeczki kuminu,
– ½ łyżeczki mielonej kolendry,
– ½ łyżeczki mielonej słodkiej papryki,
– ½ łyżeczki pieprzu ziołowego,
– sól i pieprz czarny do smaku.

 

Sposób przygotowania
1. Marchewkę i ziemniaki dokładnie umyć, obrać, pokroić w kostkę. Liście oraz łodygi botwiny pociąć na drobne kawałki.
2. Do garnka wlać i rozgrzać olej, wrzucić pokrojoną w piórka cebulę oraz plasterki czosnku oraz imbiru. Smażyć, od czasu do czasu mieszając.
3. Dodać przyprawy oraz pokrojone wcześniej warzywa, smażyć przez ok. 8–10 minut.
4. Następnie wlać bulion, całość gotować na wolnym ogniu przez kolejne 10 minut.
5. Po tym czasie dodać mleczko kokosowe oraz sok z cytryny.
6. Gotować do miękkości warzyw i połączenia smaków.
7. Podawać udekorowane świeżymi listkami kolendry.

 

Pieczone rzodkiewki z miodowo-musztardowym dressingiem
Składniki:
– pęczek rzodkiewek,
– ząbek czosnku,
– łyżka oliwy,
– łyżeczka musztardy,
– łyżeczka płynnego miodu,
– ½ łyżeczki oregano,
– sól i pieprz do smaku.

 

Sposób przygotowania
1. Rzodkiewki umyć, pokroić na połówki.
2. Połączyć musztardę, miód, przyprawy oraz przeciśnięty przez praskę ząbek czosnku. Dodać oliwę, wymieszać.
3. Wymieszać rzodkiewki z przygotowanym dressingiem.
4. Przełożyć do naczynia żaroodpornego lub na blaszkę.
5. Wstawić do piekarnika rozgrzanego do 190°C i piec ok. 15–20 minut do momentu zarumienienia.

 

6. Podsumowanie
Biorąc pod uwagę zawartość witamin i składników mineralnych w świeżych warzywach, warto włączyć je do diety. Należy jednak pamiętać o tym, jak wygląda proces uprawy, i wybierać mądrze. Najlepiej znaleźć sprawdzone źródło –w miarę możliwości z upraw ekologicznych – aby mieć pewność, że nawożenie i wzrost roślin odbywają się w sposób zrównoważony. Należy też zadbać o prawidłowe warunki przechowywania oraz obróbki warzyw, tak aby organizm mógł czerpać z nich jak najwięcej wartości odżywczych i korzyści zdrowotnych. Nowalijki mogą stanowić dodatek do kanapek, być podstawowym składnikiem posiłków niezależnie od pory dnia. Nadają się do past, sałatek i owocowo-warzywnych koktajli. Sprawdzą się też jako smaczna, chrupiąca przekąska.

 


Bibliografia
Barański M. et al., Effects of organic food consumption on human health; the jury is still out!, „Food & Nutrition Research” 2017, 61(1), epub.
Brkić D. et al., Nitrate in leafy green vegetables and estimated intake, „African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines” 2017, 14(3), 31–41.
Hallmann E., Rembiałkowska E., Nowalijki – za i przeciw, wszechnica-zywieniowa.sggw.pl/web/Nowalijki.pdf (24.02.2022).
Kruk A., Szklarniowe nowalijki – zdrowe czy trujące?, media.sggw.pl/aktualnosci/441847/szklarniowe-nowalijki-zdrowe-czy-trujace (24.02.2022).
Mensinga T., Speijers G., Meulenbelt J., Health Implications of Exposure to Environmental Nitrogenous Compounds, „Toxicological Reviews” 2003, 22(1), 41–51.
Wawrzyniak A., Hamułka J., Gołębiewska M., Ocena zawartości azotanów[V] i azotanów[III] w wybranych warzywach uprawianych konwencjonalnie i ekologicznie, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2004, 37(4), 341–345.