Niedokrwistość jest coraz częściej diagnozowana. Nasz tryb życia, stres, jedzenie w biegu oraz brak aktywności fizycznej przyczyniają się do występowania nieprawidłowości w naszym organizmie. Jedną z nich jest niedokrwistość. Szacuje się, że już 1/4 populacji ma obniżony poziom hemoglobiny. Anemia znacznie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. Czym tak naprawdę jest niedokrwistość? Czy jest to jedno schorzenie, czy może grupa chorób? Jak ją rozpoznać i leczyć? Dowiedz się, co warto zmienić w swoim życiu, by jej przeciwdziałać.

 

SPIS TREŚCI:
1. Czym jest niedokrwistość?
2. Diagnostyka niedokrwistości
3. Objawy niedokrwistości
4. Przyczyny niedokrwistości
5. Klasyfikacja niedokrwistości
6. Skutki niedokrwistości
7. Dieta przy niedokrwistości
8. Przeciwdziałanie niedokrwistości

Za rok będziesz żałował, że nie zacząłeś dzisiaj!
Zobacz metamorfozy naszych użytkowników:

Zobacz więcej!

 

1. Czym jest niedokrwistość?
Niedokrwistość (anemia) jest stanem, w którym stężenie hemoglobiny jest mniejsze od poziomu odpowiedniego do wieku, płci i stanu fizjologicznego. Prowadzi to do zmniejszenia zdolności przenoszenia tlenu przez erytrocyty, a także przyczynia się do zaburzeń związanych z niedostatecznym utlenowaniem tkanek.

 

Nie masz czasu? Nasi eksperci ułożą dla Ciebie plan. Kliknij tutaj!
Plany dietetyczne i treningowe
Plany dietetyczne i treningowe

2. Diagnostyka niedokrwistości
Niedokrwistość diagnozowana jest na podstawie stężenia hemoglobiny w osoczu krwi. Badanie poziomu hemoglobiny wykonuje się podczas badania krwi – morfologii. Hemoglobina jest głównym białkiem występującym w erytrocytach, a obniżenie jej poziomu wskazuje na występowanie anemii.

 

Graniczne stężenia hemoglobiny, poniżej których rozpoznaje się niedokrwistość:
– dzieci w wieku 0,5–5 lat: 11 g/dl (6,8 mmol/l);
– dzieci w wieku 5–12 lat: 11,5 g/dl (7,1 mmol/l);
– dzieci w wieku 12–15 lat: 12 g/dl (7,4 mmol/l);
– kobiety w ciąży: 11 g/dl (6,8 mmol/l);
– kobiety niebędące w ciąży: 2 g/dl (7,4 mmol/l);
– mężczyźni: 14 g/dl (8,7 mmol/l).

 

Obniżone stężenie hemoglobiny jest kryterium rozpoznawalności i klasyfikowania ciężkości niedokrwistości:
– łagodna niedokrwistość u kobiet: 10–12 g/dl;
– łagodna niedokrwistość u mężczyzn: 13,5 g/dl;
– umiarkowana niedokrwistość: 8–9,9 g/dl;
– ciężka niedokrwistość: 6,5–7,9 g/dl;
– niedokrwistość zagrażająca życiu: <6,5 g/dl.

 

Na podstawie wyniku morfologii można określić średnią objętość erytrocytów (MCV), co umożliwia różnicowanie normocytów (erytrocytów o prawidłowej średnicy), mikrocytów (erytrocytów o zmniejszonej średnicy) i makrocytów (erytrocytów o zwiększonej średnicy). Przyczynami niedokrwistości mikrocytarnej (MCV<75 fl) są najczęściej niedobór żelaza, zatrucie ołowiem lub niedobór witaminy C. Za niedokrwistość normocytarną (MCV 76–100 fl) odpowiada niedobór enzymów erytrocytów – kinazy progronianowej lub G6PDH. Niedokrwistość makrocytarna (MCV>100 fl) wynika z niedoboru witaminy B12 lub folianów.

 

Dodatkowe badania laboratoryjne, które będą cennym uzupełnieniem to: rozmaz krwi, liczba retikulocytów, poziom żelaza, transferyny, ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego w osoczu krwi.

 

Na występowanie anemii narażone są przede wszystkim małe dzieci, kobiety w wieku prokreacyjnym, kobiety w ciąży oraz osoby starsze. Kraje nisko rozwinięte charakteryzują się najwyższą częstotliwością występowania niedokrwistości, ale z anemią często borykają się również mieszkańcy wysokorozwiniętych państw Europy i Ameryki Północnej.

 

3. Objawy niedokrwistości
Objawy pojawiające się w niedokrwistości zależą od stopnia jej nasilenia. Łagodna niedokrwistość jest na ogół bezobjawowa i dość dobrze tolerowana. Najczęściej niespecyficzne objawy pojawiają się przy poziomie hemoglobiny poniżej 9 g/dl.

 

Niedokrwistość objawia się uczuciem osłabienia organizmu, zmęczeniem, sennością, zaburzeniami koncentracji, bólami głowy, dusznością, kołataniem serca, zmniejszoną tolerancją wysiłku, utratą apetytu, a u niektórych osób bladością skóry, błon śluzowych i paznokci. Dzieci z niedokrwistością skarżą się na problemy z przyswajaniem wiedzy w szkole.

 

W niedokrwistości z niedoboru żelaza objawy są bardziej specyficzne – pojawiają się zmiany zapalne na języku, w kącikach ust, łamliwość paznokci i specyficzne zachcianki smakowe.Przewlekłe owrzodzenia na kończynach dolnych są charakterystyczne dla niedokrwistości hemolitycznej.

 

4. Przyczyny niedokrwistości
Niedokrwistość jest grupą chorób, które cechują się obniżeniem stężenia hemoglobiny w surowicy krwi. Niedokrwistość pojawia się w przebiegu ponad stu chorób i może być ona spowodowana czynnikami genetycznymi, żywieniowymi i środowiskowymi.

 

Częstą przyczyną niedokrwistości są niedobory żywieniowe – witamin (witaminy A, B2, B6, B12, C i kwasu foliowego), składników mineralnych (żelaza i miedzi) oraz białka. Jednak najczęstszymi postaciami niedokrwistości niedoborowych są te związane z deficytem żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12.

 

Przyczyną anemii z niedoboru żelaza jest wzrost zapotrzebowania na ten pierwiastek (w ciąży, w trakcie laktacji, w okresie wzrostu u dzieci), dieta deficytowa w ten pierwiastek, jego niedostateczne wchłanianie w przewodzie pokarmowych (przez leki, suplementy diety) lub utrata żelaza w wyniku krwawienia (wrzody, miesiączka, krwotok z nosa, nowotwór żołądka).

 

Niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego sprzyjają następujące czynniki: zwiększone zapotrzebowanie na ten związek (w ciąży, w trakcie karmienia piersią, przy infekcjach), jego zwiększona utrata (hemodializa), niedostateczna podaż w diecie, nieprawidłowe wchłanianie w przewodzie pokarmowym (celiakia), marskość wątroby, alkoholizm i niektóre leki (leki przeciwpadaczkowe, leki stosowane w chorobach nowotworowych).

 

Przyczynami niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 są: deficyty w pożywieniu, schorzenia obniżające lub uniemożliwiające absorpcję witaminy B12 (niedokrwistość złośliwa, zespół Zollinger-Ellisona, choroba Leśniowskiego-Crohna), a także resekcje różnych odcinków jelita.

Przed wdrożeniem leczenia zawsze należy ustalić przyczynę niedokrwistości.

 

5. Klasyfikacja niedokrwistości
Jest kilka metod klasyfikacji niedokrwistości na podstawie różnych aspektów schorzenia – patogenezy, wielkości erytrocytów i przebiegu klinicznego.

 

Pierwszy sposób klasyfikacji definiowany jest na podstawie patogenezy, czyli mechanizmu powstawania choroby. Niski poziom hemoglobiny może być spowodowany upośledzonym wytwarzaniem erytrocytów w szpiku kostnym (anemia sierpowata, choroby szpiku kostnego, zatrucie ołowiem), nadmierną utratą krwi (wrzody, hemoroidy, poród, miesiączka) lub rozpadem krwinek (przeszczepy, nowotwory, leki, toksyny).

 

Drugi sposób jest oparty o pomiar średniej objętość erytrocytów (MCV). Na tej podstawie można rozpoznać niedokrwistość mikrocytarną, normocytarną i makrocytarną.

 

Trzeci sposób klasyfikacji odnosi się do przebiegu klinicznego, na podstawie którego można rozpoznać niedokrwistość ostrą lub przewlekłą.

Najczęstszymi przyczynami niedokrwistości są niedobory pokarmowe, obecność innych chorób (np. nowotworowych) oraz ostre lub przewlekłe krwawienie.

 

6. Skutki niedokrwistości
Przewlekła niedokrwistość może prowadzić do zaburzeń hormonalnych. U mężczyzn z niedokrwistością obniżeniu ulega stężenie wolnego testosteronu, zaś wzrasta poziom hormonu luteinizującego i folikulotropowego. U kobiet z anemią nie występuje przedowulacyjny wzrost stężenia hormonu luteinizującego i estradiolu. Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn wzrasta stężenie prolaktyny. W dłużej trwającej niedokrwistości przemiany kataboliczne przeważają nad anabolicznymi, czego skutkiem jest zmniejszenie masy mięśniowej. Często dochodzi także do insulinooporności, hiperlipidemii i hipopotasemii.

 

U kobiet w ciąży niedokrwistość może prowadzić do przedwczesnego porodu i zwiększonej umieralność okołoporodowej. Często zauważalne jest także nieprawidłowe gojenie się ran po porodzie i zaburzenia laktacji w porównaniu z kobietami bez niedokrwistości.

 

7. Dieta przy niedokrwistości
Dieta przy niedokrwistości z niedoboru żelaza powinna zawierać produkty bogate w przyswajalne sole żelaza. Żelazo w produktach pochodzenia zwierzęcego to tzw. żelazo hemowe, którego przyswajalność jest znacznie większa (15–20%) niż żelaza niehemowego z produktów roślinnych (1–10%).

 

Produkty bogate w żelazo to: wątroba (zwłaszcza wieprzowa i cielęca), nasiona roślin strączkowych (soczewica, fasola, soja, ciecierzyca), szpinak, dziczyzna, wołowina, kaczka, jaja, pestki dyni, sezam, orzechy nerkowca, mak, pietruszka (zwłaszcza natka), kapusta, amarantus, komosa ryżowa i czekolada gorzka.

 

Związkami utrudniającymi wchłanianie żelaza są: błonnik pokarmowy, szczawiany (w szpinaku, szczawiu, rabarbarze), fityniany (głównie w produktach zbożowych), taniny (w herbacie, kawie, czekoladzie), wapń, miedź, cynk i leki alkalizujące.

 

Szpinak mimo dość wysokiej zawartości żelaza zawiera także szczawiany, które zmniejszają jego wchłanianie, dlatego nie jest on polecany przy uzupełnianiu niedoborów żelaza w diecie.

 

Związkami ułatwiającymi absorpcję żelaza są: kwas askorbinowy, kwas mlekowy, aminokwasy: cysteina, lizyna, histydyna oraz laktoza i fruktoza.

Kwas askorbinowy, czyli witamina C, jest wrażliwy na działanie wysokiej temperatury i aby te straty zminimalizować, najlepiej spożywać świeże owoce i warzywa. Dobrym źródłem witaminy C są: kiwi, truskawki, cytrusy, mango, maliny, aronia, czarna porzeczka, natka pietruszki, papryka, warzywa kapustne i pomidory. Ze względu na to, że witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, zasadne jest spożywanie potraw mięsnych wraz z warzywami. Ważne jest pH soku żołądkowego – powinno być kwaśne, aby większa ilość żelaza została zaabsorbowana.

 

Dieta przy niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego powinna obfitować w produkty będące dobrym źródłem tego pierwiastka. Najwięcej folianów znajduje się w: wątrobie, nerkach, zielonych warzywach (brokuły, szpinak, sałata, kapusta, szparagi, brukselka, zielony groszek), owocach, nasionach roślin strączkowych, produktach mlecznych oraz w produktach zbożowych z pełnego przemiału. Foliany ulegają degradacji pod wpływem wysokiej temperatury i światła. Ważne jest odpowiednie przechowywanie oraz obróbka warzyw i owoców, by straty były jak najmniejsze.

 

W jadłospisie osób z niedokrwistością z niedoboru witaminy B12 powinny pojawić się produkty bogate w tę witaminę: mięso i jego przetwory, ryby, jaja, mleko i produkty mleczne. Podstawą leczenia większości przypadków niedokrwistości jest odpowiednio zbilansowana dieta, która uzupełnia niedobory składników pokarmowych.

 

8. Przeciwdziałanie niedokrwistości
Podstawą profilaktyki niedokrwistości jest odpowiednio zbilansowana dieta dostarczająca wszystkich niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu składników. W codziennym jadłospisie powinno uwzględniać się 5 porcji warzyw i owoców (jedna porcja to ilość mieszcząca się w dłoni), najlepiej w postaci surowej. Należy spożywać mięso i jego substytuty w postaci ryb, jajek lub roślin strączkowych, gdyż są one bogate w żelazo, kwas foliowy i witaminę B12.

 

Korzystny wpływ ma także ograniczenie spożywania kawy i herbaty, zwłaszcza w trakcie posiłków. Kobiety powinny obserwować obfitość miesiączek i wszelkie wątpliwości konsultować z ginekologiem. Warto raz na 3 miesiące robić badanie krwi, aby można było szybko wykryć nieprawidłowości i wdrożyć odpowiednie postępowanie. Należy pamiętać, że aktywność fizyczna wpływa na lepsze utlenowanie tkanek i pobudza tworzenie nowych czerwonych krwinek, dlatego warto poświęcić na nią 30–45 minut dziennie.

 

Bibliografia
Chełstowska M., Warzocha K., Objawy kliniczne i zmiany laboratoryjne w diagnostyce różnicowej niedokrwistości, „Onkologia w praktyce klinicznej” 2016, 2(3), 105–116.
Gawęcki J., Żywienie człowieka. Podstawy Nauki o Żywieniu, Warszawa 2010, 245, 297.
Grochal M. et al., Niedokrwistość ciężarnych – wpływ na przebieg ciąży i wyniki porodu, „Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia” 2014 7(1), 37–41.
Grzymisławski M., Gawęcki J., Żywienie człowieka zdrowego i chorego, Warszawa, 2010, 155.
Hellmann A., Mital A., Niedokrwistości niedoborowe – diagnostyka i leczenie, Przewodnik Lekarza 2001, 4(7), 88–97.
Jackowska T., Wójtowicz J., Niedokrwistość chorób przewlekłych, „Postępy Nauk Medycznych” 2014, 27(10B), 33–36.
Jarosz M., Praktyczny Podręcznik Dietetyki, Warszawa, 2010, 367–375.
Jarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Warszawa, 2012.
Lipiński P., Niedokrwistość na tle niedoboru żelaza w diecie, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych” 2014, 63(3), 373–379.
Global anaemia prevalence and number of individuals affected, who.int (30.10.2017).

REKLAMA
Rewolucja w spalaniu tłuszczu! Zobacz najskuteczniejsze spalacze
9,4
Trizer
137
Zobacz więcej Dieta GRATIS!
TRIZER To przede wszystkim zestaw! Producent zapewnia 30 dniową dietę oraz pełną opiekę dietetyków do każdego zakupionego Trizera!
Komentarze(1)
    • ~Diagnosta laboratoryjny
      5 dni temu

      Hemoglobiny nie oznacza się w osoczu! Morfologię wykonuje się z krwi pełnej. Aż bałam się czytać dalej :(