W Polsce od kilkudziesięciu lat rośnie liczba osób chorujących na nowotwory. Na świecie z powodu choroby nowotworowej co roku umiera

8 mln osób, w Polsce prawie 100 tys. Każdego roku w naszym kraju odnotowuje się 160 tys. nowych przypadków zachorowań. Mężczyźni najczęściej zapadają na nowotwory płuc, gruczołu krokowego i jelita grubego. Polki najczęściej zmagają się z nowotworem piersi, jelita grubego

i płuc.

Przyczyn wystąpienia nowotworu jest wiele. Onkolodzy wskazują jednak, że jednym z najważniejszych czynników wpływających na ryzyko nowotworu jest nas styl życia, który obejmuje również naszą dietę. Niektóre ze składników naszej diety mają działanie kancerogenne, inne wręcz przeciwnie – antynowotworowe. Przyjrzyjmy się zatem składnikom oraz niektórym typom diet, które mają udowodnione działanie ochronne. Zachęcamy do lektury.

 

SPIS TREŚCI:
1. Diety działające ochronnie
2. Składniki diety działające ochronnie
3. Inne składniki

4. Podsumowanie


Wielki FINAŁ! "180 dni od Krzycha do Ronaldo" za nami!

Mistrz Świata w Freestyle-u vs Plany treningowe Fabryka Siły

 

 

1. Diety działające ochronnie

Oto diety, które przysłużą się naszemu zdrowiu.

 

Dieta śródziemnomorska

Już w latach 60. badacze zauważyli, że osoby mieszkające w basenie Morza Śródziemnego rzadziej zapadają na niektóre typy chorób nowotworowych.


Tradycyjna dieta Włochów czy Greków jest oparta na dużej ilości świeżych warzyw, owoców, produktów z pełnego przemiału, oliwie z oliwek. Używa się również wielu przypraw: czosnku, bazylii, rozmarynu, kolendry. Je się natomiast bardzo mało jaj, cukru oraz czerwonego mięsa. Zastępowane jest ono przez ryby i owoce morza.


Dieta bazuje zatem na regionalnych produktach, które są nieprzetworzone chemicznie. Dodatkowo badania wykazały, że dostarcza ona wielu polifenoli, nienasyconych kwasów tłuszczowych i związków, które niwelują stres oksydacyjny, np. witaminy C i E.


Udowodniono, że osoby stosujące dietę śródziemnomorską rzadziej zapadają na nowotwory elita grubego, sutka, macicy i prostaty.


Dieta wegetariańska
Dieta wegetariańska posiada wiele odmian, w których w zależności od stopnia wprowadzonych ograniczeń je się lub też nie jaja i produkty mleczne. W swym założeniu wegetarianizm bazuje na roślinach: strączkowych, zbożowych, okopowych. Dużą część jadłospisu wegetarian stanowią orzechy, warzywa i owoce, a także oleje.


Badania wykazały, ze dieta roślinna ma działanie ochronne zwłaszcza w zakresie nowotworów jelita grubego, prostaty i piersi. Dodatkowo stwierdzono, że wysoka podaż warzyw kapustnych, np. kapusty, brokułu; liściastych np. szpinaku, boćwiny; i cebulowych np. pora, czosnku działa ochronnie w zakresie nowotworów jamy ustnej, przełyku i żołądka.
Prace przeglądowe wskazują, że stosowanie diety wegetariańskiej zmniejsza ryzyko wystąpienia nowotworu nawet o 12%.


Wśród czynników, które wypływają na tak dobre statystyki, wskazywane są: brak spożycia czerwonego mięsa, lepsza kontrola masy ciała u wegetarian oraz wysokie spożycie warzyw i owoców, które są cennym źródłem składników antykancerogennych, np. antyoksydantów, polifenoli czy błonnika pokarmowego.


Badania przeprowadzone przez Brytyjczyków wykazały, że już rezygnacja

z czerwonego mięsa na rzecz ryb zmniejsza ryzyko wystąpienia nowotworów piersi, jajnika, żołądka, pęcherza moczowego czy układu krwionośnego.


Dodatkowo wysokie spożycie warzyw i owoców z dużą ilością beta-karotenu, a więc o barwie czerwonej i pomarańczowej, zmniejsza ryzyko nowotworów wątroby. Z kolei wysokie spożycie warzyw zielonych oraz cebulowych zmniejsza ryzyko raka endometrium, a już samo spożycie zalecanej ilości warzyw i owoców dziennie obniża ryzyko nowotworu jamy ustnej i krtani o aż 50%.

 

Dieta o niskim IG
Indeks glikemiczny, najprościej mówiąc, określa nam, jak spożycie danego produktu wpływa na poziom glukozy we krwi mierzony na 2 godziny po spożyciu danego produktu w stosunku do tego, jaki wzrost wywołałoby spożycie tej samej ilości węglowodanów w postaci czystej glukozy.

 

Najprościej rzecz ujmując, dieta o niskim IG to taka, która powoduje niewielki wzrost poziomu glukozy we krwi po spożyciu posiłku. Dzieje się tak, ponieważ bazuje ona na węglowodanach złożonych, które są uwalniane do krwiobiegu powoli, dzięki czemu nie powodują dużego wzrostu poziomu glukozy we krwi oraz wyrzutu insuliny, aby ten wzrost zahamować. Bazuje zatem na produktach pełnoziarnistych, warzywach, orzechach i strączkach. Obecne są w niej również owoce, ale w mniejszej ilości niż warzywa.

 

Wyróżniamy produkty o niskim (<50), średnim (51–70) i wysokim (>70) IG.
Dodatkowo warto wspomnieć również o ładunku glikemicznym, który określa nie tylko tempo wchłaniania węglowodanów przyswajalnych takich jak IG, ale dodatkowo uwzględnia ich zawartość w produkcie. Wyróżnia się produkty o niskim (<10), średnim (11–19) i wysokim (>19) ŁG.


Dieta która bazuje na produktach zarówno o niskim IG, jak i małym ŁG, zmniejsza ryzyko hiperinsulinemii oraz wysokiego poziomu insulinopodobnego czynnika wzrostu, czyli IGF.


Przypuszcza się, że dieta bogata w produkty o wysokim IG oraz ŁG zwiększa ryzyko nowotworów: piersi, jelita grubego, prostaty, trzustki, jamy ustnej i przełyku oraz żołądka. Warto zatem pamiętać, że dieta bogata w produkty pochodzenia roślinnego, nieprzetworzona, bazująca na ziarnach, kaszach, orzechach, warzywach, zdrowych olejach i rybach znacząco zmniejsza ładunek glikemiczny diety, co sprawia, że działa antykancerogennie.

 

Dieta azjatycka
Tradycyjna dieta azjatycka, która ma niską gęstość energetyczną, jest bogata w błonnik oraz antyoksydanty i polifenole. Mieszkańcy Tajwanu, Kambodży, Indii, Japonii czy Chin spożywają bardzo dużą ilość: ryżu, soi, strączków, ryb i owoców morza oraz ogromną ilością przypraw i ziół, które mimo iż są jedynie dodatkiem do ich diety, moją wielką zdrowotną moc. Dodatkowo osoby te piją duże ilości herbaty, a ograniczają spożycie nabiału, czerwonych mięs czy tłuszczu.

 

Szczególną uwagę lekarzy i badaczy przykuwają mieszkańcy małej wyspy Okinawa. Cechuje ich bardzo wysoka średnia długość życia wynosząca prawie 90 lat, a liczba osób powyżej 100 lat jest największa w całej Azji. Lekarze upatrują przyczyn długowieczności mieszkańców wyspy właśnie w diecie, która opiera się na typowych założeniach diety azjatyckiej, poszerzonych o bardzo małe spożycie soli, cukru, za to duże ilości produktów o działaniu antyoksydacyjnym. Dieta mieszkańców Okinawy dostarcza ponad 80% energii z węglowodanów złożonych, niewielką ilość tłuszczów i małą ilością białka zwierzęcego.


W rejonie Azji odnotowuje się mniejszą zachorowalność nie tylko na niektóre typy nowotworów, ale również na otyłość, cukrzycę typu II czy miażdżycę. Typowa dieta azjatycka zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwory piersi, prostaty, żołądka, sutka, jelita grubego i tarczycy.

 

Nie masz czasu? Nasi eksperci ułożą dla Ciebie plan. Kliknij tutaj!
Plany dietetyczne i treningowe
Plany dietetyczne i treningowe

2. Składniki działające ochronnie

Co jeść, by dobrze wpływać na swój organizm?

 

Soja
Soja jest rośliną strączkową, której spożycie jest wysokie wśród wegetarian oraz w kuchni azjatyckiej. Soja może być spożywana w formie mleka, past, tofu, tempeh, nato, miso czy popularnego sosu sojowego. Wszystkie te przetwory wykazują wiele korzystnych efektów zdrowotnych.

 

Soja to bogate źródło izoflawonów – związków, które należą do fitoestrogenów i mają udowodnione działanie antynowotworowe. Dodatkowo zawiera inne cenne składniki: inhibitory proteaz, saponin oraz spore ilości błonnika i minerałów. Przeciętny Azjata zjada dziennie minimum 25 mg izoflawonów, przeciętny Amerykanin tylko ok. 3 mg. Według badaczy dieta bogata w soję może zmniejszać ryzyko nowotworów żołądka i prostaty, Dodatkowo bada się protekcyjne działanie w zakresie nowotworów mózgu, sutka czy tarczycy.

 

Wykazano również, że wysokie spożycie soi działa ochronnie w zakresie nowotworów piersi. Już przy jedzeniu ok. 10 mg izoflawonów dziennie ryzyko nowotworu piersi spada aż o 10%, a spożycie powyżej 20 mg obniża ryzyko nawet o 29%. Badania dowodzą, że wysokie spożycie izoflawonów zmniejsza również ryzyko powstania nowotworu u kobiet w okresie postmenopauzalnym. Niezależnie zatem od wieku warto postarać się włączyć soję do swojej diety.

 

Badacze dowiedli również, że wysokie spożycie soi, a zatem izoflawonów, zmniejsza ryzyko nowotworu jelita grubego u kobiet nawet o 30%. Przypuszcza się również, że mniejszy odsetek zachorowań na nowotwór prostaty wśród mieszkańców Azji również może być powiązany z wysokim spożyciem tego właśnie produktu.

Izoflawony są również obecne w ciecierzycy, koniczynie oraz szpinaku.

 

Zielona herbata
Napój przyrządzany z liści herbaty chińskiej, które są poddawane minimalnym procesom oksydacji.
Wyróżniany wiele rodzajów zielonej herbaty, które są uzależnione od prowincji uprawy, jej sposobu pielęgnacji, zbioru i sposobu przetwarzania.

Wszystkie zielone herbaty w zalecanej dawce niepodważalnie są w wielu aspektach bardzo korzystne dla naszego zdrowia.


Zielona herbata nie tylko zmniejsza ryzyko chorób serca, otyłości czy cukrzycy, ale również działa przeciwnowotworowo.
Zielona herbata to bogactwo flawanoli: m.in. katechin, epikatechin, epigallokatechin oraz proantocyjanidynów. Związki te mają działanie stymulujące apoptozę komórek zmienionych nowotworowo, blokują cykl komórkowy oraz hamują sam proces kancerogenezy.


Dodatkowo niektóre z flawonów mają działanie antyoksydacyjne do 100 razy silniejsze niż witamina Ci E oraz wykazują silne działanie przeciwzapalne. Wykazano, że picie zielonej herbaty zmniejsza ryzyko nowotworów żołądka, trzustki, jelita grubego, płuc, prostaty i piersi, a także mózgu.
Flawanole znajdziemy również w kakao, czekoladzie gorzkiej, winie oraz warzywach.

 

Kapustne
Grupa roślin kapustnych obejmuje nie tylko najpopularniejszą u nas kapustę głowiastą, ale również brokuł, kalafior, kapustę pekińską, włoską, a także brukselkę, kalarepę i co ciekawe – jarmuż.


Duża zawartość karotenoidów, polifenoli oraz antyoksydantów działa ochronnie na komórki organizmu oraz wykazuje działanie przeciwmutagenne, zwłaszcza w przypadków soków z kapusty.
Składniki te zmniejszają stres oksydacyjny w komórce, dzięki czemu chronią ją przed uszkodzeniami, zwłaszcza w zakresie degradacji DNA.
Glukozynalany obecne w kapustnych mają zdolność do indukowania enzymów fazy II, które pozwalają na sprawną detoksykację związków rakotwórczych.


Dodatkowo sok z kapusty wykazuje działanie stymulujące pracę wątroby

i wspomagające jej działanie detoksykacyjne.

Organiczne związki siarki obecne np. w brokułach hamują proliferację komórek, stymulują ich różnicowanie się, hamują powstawanie rakotwórczych nitrozoamin oraz przyspieszają wydalanie związków rakotwórczych. Warto zatem postarać się włączyć do swojego menu nie tylko brokuł, ale również czosnek, cebulę czy pora, które również zawierają dużą ilość związków siarki.

 

Kapustne według badaczy mogą zatem stanowić cenną grupę produktów, która może zmniejszać ryzyko nowotworów jelita grubego, płuc, prostaty, żołądka, piersi, macicy i pęcherza moczowego.

 

Przyprawy
Do przypraw, które mogą wykazywać działanie przeciwnowotworowe, zaliczamy m.in. curry i czosnek.

 

Curry, którego głównym składnikiem jest kurkumina, jest polifenolem o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych i przeciw-nowotworowych. Kurkumina ma zdolność hamowania przerzutów, angiogenezy, zatrzymania proliferacji komórek nowotworowych. Dodatkowo zaobserwowano, że w połączeniu z resweratrolem, występującym m.in.

w czerwonym winie, indukuje procesy apoptozy.


Z kolei czosnek, choć tak niepozorny i wbrew pozorom popularny składnik polskiej kuchni, kryje w sobie ogrom zdrowotnych właściwości. Czosnek wykazuje działanie przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, przeciwzakrzepowe, stabilizujące poziom cukru we krwi, regulujące ciśnienie krwi oraz działanie przeciwnowotworowe.
Za działanie antynowotworowe odpowiedzialne są związki siarki, flawonoidy, oligosacharydy, aminokwasy oraz selen.


Związki siarki hamują wzrost komórek nowotworowych poprzez wpływ na metabolizm substancji kancerogennych, regulację apoptozy, hamowanie angiogenezy. Dodatkowe działanie antyoksydacyjne czosnku kumuluje działanie protekcyjne.


Badania przeprowadzone w Chinach wykazało, że czosnek chroni przez wystąpieniem polipów jelita grubego, a w konsekwencji zmniejsza ryzyko nowotworu jelita grubego.
Inne badania wykazały, że czosnek podawany z selenem zmniejsza ryzyko nowotworu żołądka aż o 47%, a o 22% w zakresie ogólnie pojętej choroby nowotworowej.

 

3. Inne składniki

Co jeszcze możemy wyróżnić?

 

Witaminy
Wśród witamin, które działają przeciwnowotworowo, można wymienić m.in.:
– witaminę C – wykazującą działanie ochronne w zakresie nowotworów przełyku, żołądka, trzustki. Witamina ta hamuje działanie wolnych rodników, niweluje ryzyko uszkodzenia komórek i mutacji, stymuluje apoptozę. Znajdziemy ją w świeżych owocach: aronii, porzeczkach, cytrusach, a także w papryce, jarmużu i brokułach;

 

– witaminę D – niedobory tej witaminy zwiększają ryzyko choroby nowotworowej. Prawidłowy jej poziom zmniejsza ryzyko nowotworu jelita grubego, zwłaszcza odbytnicy, a także nowotworu trzustki. Witamina ta hamuje proliferację, angiogenezę, ma działanie immunostymulujące i przeciwzapalne. Witamina D znajduje się w jajach, olejach roślinnych, tłustych rybach morskich, produktach mlecznych, wątróbce;

 

– witaminę E – zmniejsza ryzyko nowotworu piersi, prostaty, płuca i jelita grubego. Jest silnym antyoksydantem, ma działanie przeciwzapalne, reguluje ekspresję genów i apoptozę. Znaleźć ją można w olejach roślinnych, orzechach, nasionach, np. słonecznika;

 

– foliany (folacyna, kwas foliowy) – związki te są odpowiedzialne za prawidłową syntezę, ekspresję i naprawę DNA. Niedobory folianów doprowadzają do upośledzenia tych funkcji, a w konsekwencji do zainicjowania procesu kancerogenezy.


Foliany mają właściwości protekcyjne w zakresie nowotworów trzustki u kobiet nawet o 53%, jelita grubego nawet o 25% oraz przełyku i piersi. Foliany znajdziemy w brukselce, szpinaku, brokułach, orzechach arachidowych i kapuście włoskiej.

 

Probiotyki i prebiotyki
Bakteria kwasu mlekowego z rodzaju w Lactobacillus oraz Bifidobacterium, a także drożdże Sacharomyces boulardi są probiotykami, które stymulowane są do rozwoju przez prebiotyki, czyli substancje nietrawione

w świetle jelit, np. oligosacharydy. Probiotyki mają zdolność do modyfikowania metabolizmu niektórych składników pożywienia, przez co wpływają na ich biologiczną aktywność. Dodatkowo mają działanie immunostymulujące, przeciwzapalne oraz zdolność niwelowania związków kancerogennych w świetle jelita. Prawidłowa flora jelitowa jest więc ogromnie ważna w profilaktyce przeciwnowotworowej m.in. jelita grubego.


Bakterie i drożdże probiotyczne znajdziemy w fermentowanych produktach mlecznych oraz w kiszonkach – kapuście, ogórkach. Źródłem błonnika stymulującego ich rozwój będą świeże warzywa i owoce, produkty z pełnego przemiału.

 

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe
Badania wykazały, że kwasy z grupy omega-3 wykazują działanie antykancerogenne. Do grupy tej należą kwas alfa-linolenowy (ALA), eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA). Znajdują się one

w tłustych rybach morskich, np. sardynkach, śledziu, łososiu, orzechach, zwłaszcza włoskich, olejach roślinnych, np. sojowym, lnianym.


Składniki te istotnie zmniejszają ryzyko nowotworu sutka (nawet o 62%), piersi, prostaty, trzustki, jelita grubego (nawet o 12%), płuc i żołądka. Mechanizmy ochronne są nie do końca poznane, ale prawdopodobnie wynikają z możliwości regulacji apoptozy, różnicowania komórek, proliferacji oraz silnego działania przeciwzapalnego.

 

Minerały
Wśród składników mineralnych, które zgodnie z doniesieniami naukowymi działają antynowotoworowo, wskazuje się:

– wapń – działa antyproliferacyjnie, stymuluje apoptozę, przeciwdziała mutacjom komórkowym, m.in. poprzez wiązanie wtórnych kwasów tłuszczowych i żółciowych.

Istnieją silne dowody na to, że wapń zmniejsza ryzyko nowotworu jelita grubego, a cały czas ustalana jest potwierdzona kwestia działania protekcyjnego w zakresie nowotworu piersi.

Bogatymi źródłami wapnia są przede wszystkim produkty mleczne, ryby spożywane z ośćmi, np. szprotki, nasiona maku oraz sezamu, soja, pietruszka, fasola, jarmuż, figi i morele suszone, orzechy;

 

– selen – działa ochronnie w zakresie nowotworu prostaty, ograniczone dowody wskazują na działanie protekcyjne w przypadku nowotworów żołądka, jelita grubego, płuc i pęcherza moczowego.
Selen wchodzi w skład enzymów antyoksydacyjnych, wzmacnia odpowiedź immunologiczną, wykazuje działanie przeciwzapalne, chroni i stabilizuje DNA, reguluje apoptozę i hamuje proliferację komórek.
Selen znajduje się w orzechach brazylijskich, czosnku, soczewicy, kukurydzy, fasoli, grzybach.

 

3. Podsumowanie
Prawidłowo zbilansowana dieta bogata w składniki o działaniu przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym, immunostymulującym oraz przeciwnowotworowym pozwala na redukcję ryzyka wystąpienia nowotworów.


Nasz styl życia – w tym wysokoprzetworzona dieta bogata w tłuszcze nasycone, cukier, sól, czerwone mięso, używki – sprzyja inicjacji procesów nowotworzenia.


Warto pamiętać, że podstawą naszego zdrowia jest odpowiednia profilaktyka, której niewątpliwą częścią jest zdrowa dieta. Zwracajmy zatem uwagę na to, co jemy i starajmy się włączyć do naszego codziennego menu produkty o działaniu przeciwnowotworowym.

 

 

Bibliografia
Berger S.J., Gupta S., Belfi C.A. et al., Green tea constituent-epigallocatechin-3-gallate inhibits topoisomerase I activity in human colon carcinomacells, "Biochem Biophys Res Commun", 2001 Oct 19, 288 (1).
Chen D., Wan S.B., Yang H, et al., EGCG, green tea polyphenols and their synthetic analogs and prodrugs for human cancer prevention andtreatment; "Adv Clin Chem" 2011, 53, 155–77.
Dyzmann-Sroka A., Jędrzejczak A., Kubiak A., Trojanowski M., Profilaktyka pierwotna przez zdrową dietę, Wielkopolskie Centrum Onkologii, Poznań 2008.
Kusznierewicz B., Piasek A., Lewandowska J. et al., Właściwości przeciwnowotworowe kapusty białej, "Żywność. Nauka. Technologia. Jakość" 2007, 6 (55), 20–34.
Kwiatkowska E., Fitoestrogeny – rola prozdrowotna i zawartość

w produktach, "Postępy Fitoterapii" 2009, 2, 107–112.
Kwiatkowska E., Baawa S., Glukozynolany w profilaktyce chorób nowotworowych – mechanizmy działania, "Rocznik PZH" 2007, 58, 1, 13.
Putowski M., Piróg M., Padała O. et al., Wybrane składniki diety w profilaktyce najczęściej występujących nowotworów w Polsce – przegląd aktualnych wyników badań, "Journal of Education, Health and Sport" 2015, 5 (8), 73–84.
Sadowska A., Obidoska G., Profilaktyczna dieta przeciwnowotworowa, "Agricola" 1996, 32, 11–13.
Olejnik A., Rola naturalnych składników diety w chemioprewencji nowotworów jelita grubego, "Postępy Hig. Med. Dosw." 2010, 64, 175–187.
Wolańska D., Związek między żywieniem a występowaniem nowotworów. Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych z Poradnią Chorób Metabolicznych, IżiŻ.
Zalega J., Szostak-Węgierek D., Żywienie w profilaktyce nowotworów, 2, Składniki mineralne, witaminy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, probiotyki, prebiotyki, 2013, 94 (1), 50–58.
Zalega J., Szostak-Węgierek D., Żywienie w profilaktyce nowotworów. 3, Diety o właściwościach przeciwnowotworowych, 2013,  94 (1), 59–70.

REKLAMA
Rewolucja w spalaniu tłuszczu! Zobacz najskuteczniejsze spalacze
9,4
Trizer
137
Zobacz więcej Dieta GRATIS!
TRIZER To przede wszystkim zestaw! Producent zapewnia 30 dniową dietę oraz pełną opiekę dietetyków do każdego zakupionego Trizera!