Patison – warzywo z rodziny dyniowatych o bardzo nietuzinkowym kształcie, który dla wielu może stanowić czynnik zniechęcającym do jego konsumpcji. Ale tak jak książki nie ocenia się po okładce, tak i patisona nie należy oceniać po wyglądzie. Jakie właściwości zdrowotne może przynieść regularne spożywanie patisonów? W jaki sposób je przyrządzić, by raczyły nasze podniebienie? Na te i inne pytania znajdziecie odpowiedź w niniejszym artykule.


SPIS TREŚCI:
1. Patison – krótka charakterystyka
2. Patison – właściwości zdrowotne
3. Patison – sposoby przyrządzania

Indywidualne plany
dietetyczne i treningowe
-23 kg -23 kg -7 kg -25 kg -7 kg +13 kg -15 kg -23 kg -6 kg -18 kg -10 kg -11 kg już od 39,99 zł za miesiąc

 

 

1. Patison – krótka charakterystyka
Patison (Cucurbita pepo L.) to warzywo, które wraz z bardziej znanymi – ogórkiem, dynią olbrzymią, melonem, cukinią, kabaczkiem czy arbuzem należą do rodziny dyniowatych. Pochodzi on z Ameryki Północnej i jest ciepłolubny. Uznaje się go za roślinę łatwą w uprawie, a polski klimat jest mu przyjazny. Istnieje wiele odmian patisonów, które różnią się między sobą kształtem, kolorem i walorami smakowymi. Do najpopularniejszych i najczęściej uprawianych rodzajów tego warzywa należą disco, gagat oraz polo F1.


Część jadalną patisonów stanowią owoce. Swoim kształtem przypominają nieco statek kosmiczny. Są okrągłe, lekko spłaszczone, o delikatnie pofalowanych brzegach. Owoce tej rośliny w zależności od gatunku mogę przybierać barwę białą, kremową, żółtą, zieloną bądź granatową i osiągać rozmiary od 4 do 12 cm. Charakteryzują się także szybkim procesem wzrostowym, dlatego też niezmiernie ważne są ich regularne zbiory. Idealnym czasem na uprawę patisonów jest okres od lipca do pojawienia się pierwszych przymrozków. Patison nie jest wymagającym warzywem, jeżeli chodzi o warunki plantacyjne. Wymaga jedynie dobrze nasłonecznionego terenu i regularnego nawadniania.


Walory smakowe patisona są zbliżone do tych, którymi odznaczają się jego kuzyni, czyli kabaczek czy cukinia. Soczyste i delikatne w smaku warzywo znajduje swoje zastosowanie w wielu potrawach.

 

2. Patison – właściwości zdrowotne
Patisony to warzywa, które doskonale sprawdzą się w diecie osób dbających o utrzymanie właściwej masy ciała. Blisko w 95% składają się z wody i są niskokaloryczne. Ponadto są ubogie w węglowodany i tłuszcze. Przypisuje się im funkcje polegające na przyspieszeniu metabolizmu, regulacji pracy układu trawiennego oraz wspomaganiu procesów przemiany materii. Patisony stanowią także dobry rezerwuar soli mineralnych takich jak potas, wapń, żelazo i magnez. Znajdziemy w nich również dużo witaminy A, karotenoidy, witaminę C oraz, w nieco mniejszych ilościach, niacynę, cynk i kwas foliowy. Dokładne wartości odżywcze patisonów w przeliczeniu na 100 g świeżego, surowego produktu przedstawia poniższa tabela.

 

SkładnikiJednostkaPatison świeży, surowy
Wodag94,18
Wartość energetyczna (kalorie)kcal18
Białkog1,20
Tłuszcze ogółemg0,20
Węglowodanyg3,84
Cukryg2,39
Błonnik pokarmowyg1,20
Witamina AI.U.217
Witamina Emg0,13
Witamina Kmg3,30
Witamina Cmg18
Witamina B1mg0,07
Witamina B2mg0,03
Witamina B3 (niacyna)mg0,60
Witamina B6mg0,10
Witamina B9 (kwas foliowy)µg30
Wapńmg19
Żelazomg0,40
Magnezmg23
Fosformg36
Potasmg182
Cynkmg0,29

Źródło: Basic Report: Squash, summer, scallop, raw (raw), https://ndb.nal.usda.gov (27.03.2018).

 

Patisony charakteryzują się także lekkostrawnością, przez co stanowią doskonałe warzywo dla dzieci, osób starszych czy zmagających się z problemami gastrycznymi. Zawarte w nim składniki poprawią koloryt i kondycję skóry, wzmocnią wzrok oraz polepszą odporność i funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego, mięśniowego, kostnego, nerwowego czy krwiotwórczego. Co więcej, istnieją badania mówiące o silnym potencjale antyoksydacyjnym tej rośliny. Oznacza to, że jej regularne spożywanie skutecznie wyeliminuje konsekwencje działania reaktywnych form tlenu, czyli tzw. wolnych rodników. Są one odpowiedzialne między innymi za powstawanie astmy, nadciśnienia tętniczego, zawału, arytmii, cukrzycy, różnego rodzaju nowotworów, zwyrodnienia stawów, jak również wielu innych nieprawidłowości.

 

Co ciekawe, wspomniany potencjał przeciwutleniający wzrasta wraz z obróbką termiczną patisona. Okazuje się, że najkorzystniej będzie gotować go dokładnie przez 10 minut, bo właśnie wtedy osiągniemy najwyższe stężenie dobroczynnych substancji w nim zawartych.

 

3. Patison – sposoby przyrządzania
Patison to warzywo, które jest bardzo delikatne w smaku, a przez to odznacza się niezwykle uniwersalnym zastosowaniem żywieniowym. Zezwala się na jego smażenie, duszenie czy marynowanie. Z powodzeniem można wykorzystać go do przygotowania różnego rodzaju sałatek, mięsno-warzywnego gulaszu, warzywnych potrawek czy marynowanych przetworów, dzięki którym możemy cieszyć się jego smakiem również przez cały rok, mimo że patison jest warzywem sezonowym. Młode okazy nie wymagają obierania ze skórki, starsze natomiast warto jej pozbawić, gdyż jest nieco grubsza, twardsza, a przez to mniej smaczna.

 

Poniżej znajdziecie przepis na lekko pikantne i chrupiące, marynowane patisony – idealne jako składnik nietuzinkowych kanapek, ciekawy dodatek do sałatek czy pieczonych mięs.

 

Marynowane, lekko pikantne patisony z chilli
Składniki
Małe patisony – 1,5 kg
Listki laurowe – 5–6 sztuk
Ziarna białej gorczycy – 8 sztuk
Ziarna czarnego pieprzu – 8 sztuk
Ziarna ziela angielskiego – 8 sztuk
Ząbki czosnku – 4 sztuki
Papryczka chilli – ½ sztuki
Gałązki kopru – 3 sztuki.

 

Zalewa
Woda – 4 szklanki
Cukier – 2 łyżki
Sól – 2 łyżeczki
Ocet 10% – szklanka.

 

Wykonanie
Patisony umyj i dokładnie osusz na papierowym ręczniku. Do wcześniej wyparzonych słoików wrzuć kolejno: kilka listków laurowych, kilka ziaren gorczycy, kilka ziaren pieprzu, trochę ziaren ziela angielskiego, troszkę papryczki chilli, kilka plasterków czosnku i gałązki kopru. W słoikach z przyprawami poukładaj patisony. Wodę, cukier i sól zagotuj, a następnie dodaj ocet i dokładnie wymieszaj. Tak przygotowaną zalewą zalej patisony, zakręć słoik i pasteryzuj przez ok. 25–30 minut.


Małe, niepozorne, o ponadprzeciętnym kształcie, niegdyś stosowane były jako rośliny ozdobne, z czasem zyskały sławę w dziedzinie kulinarnej. Patisony w dzisiejszych czasach są warzywami zapomnianymi w polskiej kuchni, a szkoda. Są łatwe w uprawie, tanie, niezwykle smaczne, o uniwersalnym zastosowaniu kulinarnym, a przy tym charakteryzują się nieszablonowymi właściwościami zdrowotnymi. Ich przygotowanie nie wymaga nadmiernego nakładu pracy. Warzywa te mogą stanowić smaczny i atrakcyjny element naszego codziennego menu. Warto zatem wrócić do korzeni, sięgnąć po patisony, delektować się nimi i pełnymi garściami czerpać z dobrodziejstw, jakie nam oferują.

 

 

Bibliografia
Kurzeja E. et al., Ocena potencjału antyoksydacyjnego soków z wybranych warzyw rodziny dyniowatych, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2011, 3, 911–915.
Grzeszczuk M. et. al., Ocena jakości owoców trzech krajowych odmian patisona, „Acta Scientiarum Polonorum” 2003, 2(1), 117–123.
Gapiński M., Warzywa mało znane i zapomniane, Poznań 1993.
Basic Report: Squash, summer, scallop, raw (raw), https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/3178?manu=&fgcd=&ds= (27.03.2018).